W ostatnich latach polityka obniżek cen na produkty bliskie końca terminu przydatności (tzw. datovarer — „siste forbruksdag” i „best før”) stała się jednym z najważniejszych narzędzi handlowych w walce z marnowaniem żywności. 

Przygotowaliśmy dla was przegląd jak i kiedy czterech największych graczy na norweskim rynku: REMA 1000, KIWI, MENY i Coop przeceniają produkty spożywcze, których data przydatności do spożycia datovarer – zbliża się lub właśnie mija. W dyskusjach na temat cen produktów, którym zbliża się termin ważności, pojawiają się również pomysły, że markety mogłyby obniżać ceny stopniowo dzień po dniu w miarę zbliżania się terminu, albo że powinny współpracować z lokalnymi organizacjami społecznymi, by oddawać nadmiar jedzenia zamiast sprzedawać je drogo lub wyrzucać. Zanim jednak rząd coś postanowi w tej sprawie, redakcja Razem Norge podpowiada na co zwrócić uwagę podczas codziennych zakupów. 

Zasady wspólne — co oznacza „best før” i „siste forbruksdag”

W Norwegii obowiązują dwie podstawowe formy datowania żywności: „best før” (najlepiej spożyć przed) — data jakościowa, oraz „siste forbruksdag” (ostatni dzień przydatności) — data bezpieczeństwa. Sklepy wykorzystują te rozróżnienia przy podejmowaniu decyzji o przecenach i ewentualnym wycofywaniu produktów ze sprzedaży.

REMA 1000 — elastyczność i nacisk na zapobieganie

REMA 1000 podkreśla w swoich materiałach, że najważniejsze w zapobieganiu marnowania żywności jest zapobieganie nadprodukcji i dokładne prognozowanie ile i jaki towar powinien zostać zamówiony. Sieć deklaruje, że jej celem jest redukcja marnotrawstwa i informuje, że przeceny są stosowane, lecz praktyka w lokalnych sklepach może się różnić. Dawanie upustów na prosukty jest obok darowizn dla organizacji charytatywnych jednym z narzędzi zapobiegania wyrzucania jedzenia, któremu zbliża się termin upływu przydatności do spożycia. To teoria. W praktyce wygląda to tak, że w niektórych sklepach przeceny kończą się na ~30% dla produktów na „siste forbruksdag”. Zbyt mała zniżka na produkt, któremu za chwilę kończy się ważność budzi pytania o skuteczność tego typu zachęty.

KIWI — dyskontowe podejście z naciskiem na prostotę

KIWI pozycjonuje się jako dyskont z prostą, przejrzystą polityką cenową. Sieć aktywnie informuje klientów o rodzajach dat (best før / siste forbruksdag) i stosuje przeceny na produkty z krótką datą przydatności. KIWI stawia raczej na obniżki cen i sprzedaż w obniżonej cenie, często ok. połowy ceny w promocjach „nedprising”. Warto dodać, że wcześniej były okresy, gdy kończące się produkty rozdawano.

A jak to wygląda rzeczywiście? KIWI publikuje porady i kampanie dotyczące mniejszego marnowania jedzenia, np. stosuje mniejsze opakowania (obiad dla jednej osoby)  czy proste oznaczenia, a lokalne sklepy decydują o konkretnych zniżkach i momencie ich wprowadzenia. 

MENY — segment „premium” i wyraźne strefy przecen

Na tle innych sieci spożywczych MENY wyróżnia się znacznie wyższymi cenami. Jak zatem wygląda tu strategia redukcji marnotrawienia jedzenia? W sklepie znajdziemy wyraźnie oznaczone sekcje z przecenionymi produktami bliskimi daty — zwykle obniżki w przedziale 20–50%. MENY łączy takie przeceny z komunikacją do klienta (oznaczenia, programy lojalnościowe), co ma sens w przypadku asortymentu premium — klient dostaje wyraźny sygnał „tu są okazje / tu kupisz taniej”. Na stronie internetowej porady kulinarne z wykorzystaniem resztek jedzenia.

COOP — agresywne przeceny po dacie „best før” i partnerstwa

Sieć Coop konsekwentnie rozwija ofertę na produkty po dacie best før.  W komunikatach pojawia się informacja o sprzedaży towarów z rabatem sięgającym nawet 70% (koncept „best70”), a także o przecenach produktów zbliżających się do daty (np. ~40% w koncepcjach typu „Matredder’n”). Coop współpracuje ponadto z aplikacjami takimi jak Too Good To Go, by dodatkowo kierować nadwyżki do konsumentów po znacznie obniżonej cenie.

Strategia Coop jest jedną z bardziej nastawionych na klienta. W sklepach z reguły znajdują się oznaczone miejsca na towary, którym zbliża się termin upłynięcia ważności lub które nadal są jadalne, choć już „po dacie” jakościowej (best før).

Ramy regulacyjne i nacisk państwa

Rząd norweski i regulatorzy rozważali zmiany w przepisach dotyczących informowania o cenach, aby ułatwić poszczególnym sklepom wprowadzenie stałych przecen i tym samym ograniczyć marnowanie żywności. Propozycje zmian w prisopplysningsforskrifta mają ułatwić marketing codziennych przecen takich towarów. 

W skrócie

• REMA 1000: nacisk na zapobieganie i lokalna decyzja kupców; w praktyce różne stawki przecen (lokalnie 20–70%). Niektóre sklepy konserwatywnie trzymają się 30%, nawet w przypadku produktów, którym mija data ważności.
  
• KIWI: dyskont, przejrzysta komunikacja o datach; przeceny zamiast rozdawania gratis; kampanie edukacyjne dla klientów.
  
• MENY: wyraźne strefy przecen (20–50%), oznaczenia i komunikacja jako element strategii „mindre matsvinn”.
  
• Coop: najbardziej agresywne przeceny na „best før” (do 70%), programy „Matredder’n” (~40%) i partnerstwa z Too Good To Go.
  

Jakie wnioski? 

Warto regularnie sprawdzać strefy „nedprising” w sklepach — największe okazje (szczególnie na produkty best før) można znaleźć w Coop, ale MENY i KIWI też mają stałe systemy przecen. REMA 1000 działa bardziej zróżnicowanie — efekty zależą od sklepu.
Najlepsze  źródło dużych przecen na produkty po dacie jakościowej (do 70%) oraz stałe oferty współpracy z Too Good To Go posiada sieć Coop – Coop Extra / Coop Prix / Coop Mega zależnie od sklepu.
W MENY — spodziewaj się przecen artykułów z krótkim terminem w okolicach 20–50%. Dobre miejsce, gdy szukasz np. nabiału, serów czy gotowych dań w niższej cenie. 

Kiwi posiada dyskontowy profil i ma solidne, regularne przeceny. Dobre miejsce, gdy chcesz kupić tanie produkty codziennego użytku.W Remie 1000 natomiast polityka jest bardziej rozproszona, decyzje o obniżkach są podejmowane lokalne. Można trafić na dobre przeceny (50–70%).

W większych miastach (Oslo, Bergen, Trondheim, Stavanger) jest większa rotacja towarów, a co za tym idzie więcej okazji (torby TGTG” (Too Good To Go), większy wybór datovarer).

W centrach handlowych, sklepach przy dworcach również jest większa rotacja, tu można liczyć na wieczorne przeceny pieczywa i gotowych dań.

Warto pamiętać, że dwie, trzy godziny przed zamknięciem MENY i lokalne sieci REMA/KIWI często przeceniają pieczywo, gotowe obiady, sałatki i kanapki. Warto zwrócić uwagę ne dni dostawcze – zdarza się, że zaraz po dostawie świeżego towaru starsze partie mogą zostać przecenione (szczególnie w dyskontach). Takie promocje mogą się również zdarzyć po weekendzie, w poniedziałki. 

Jeśli leży nam na sercu jak najmniejsze marnowanie jedzenia warto zainstalować aplikację Too Good To Go i obserwować lokalne punkty. Często trafiają się spore paczki jedzenia za naprawdę niewielkie pieniądze. Polecamy również zapisanie się do newslettera lub zainstalowanie aplikacji sieci spożywczych  (Coop, REMA 1000, KIWI, MENY). Pojawiają się  tam informacje o lokalnych akcjach i kuponach.

Śledź regulacje i oznaczenia cen. Po zmianach w 2025 roku w prisopplysningsforskrifta (wyjątek dla krótkiego terminu) sklepy mają większą elastyczność w codziennych przecenach. Mają jednocześnie obowiązek przejrzystego komunikowania „ceny przed”.

Warto wiedzieć 

• „Best før” (najlepiej spożyć przed) — to data jakościowa; wiele suchych produktów i przetworów jest bezpiecznych po tej dacie, dlatego sieci oferują tu duże rabaty (np. Coop Best70).
  
• „Siste forbruksdag” (ostatni dzień przydatności) — data bezpieczeństwa (np. świeże mięso, ryby); przy tych produktach bądź ostrożny — sklepy czasem przeceniają, ale należy sprawdzić zapach, wygląd i okres przechowywania.