Sigrid Undset – noblistka, która ożywiła średniowiecze

Są pisarze, którzy potrafią sprawić, że przeszłość zaczyna oddychać. Do nich bez wątpienia należy Sigrid Undset, norweska laureatka Literackiej Nagrody Nobla, autorka monumentalnej trylogii „Krystyna, córka Lavransa”, uznawanej za jedno z najwybitniejszych dzieł światowej literatury historycznej.

Jej powieści od ponad stu lat zachwycają czytelników niezwykłą dbałością o historyczne detale, ale przede wszystkim psychologiczną prawdą. Bo choć akcja rozgrywa się w XIV wieku, bohaterowie kochają, cierpią, popełniają błędy i szukają sensu życia tak samo jak współcześni ludzie.

Nieprzypadkowo Akademia Szwedzka przyznała jej Literacką Nagrodę Nobla w 1928 roku za „potężne opisy życia Północy w średniowieczu”. Undset udowodniła, że powieść historyczna może być czymś znacznie więcej niż rekonstrukcją dawnych wydarzeń – może stać się opowieścią o człowieku.

Dziewczynka zakochana w historii

Sigrid Undset urodziła się 20 maja 1882 roku w duńskim Kalundborgu, jednak niemal całe życie związała z Norwegią. Gdy miała dwa lata, rodzina przeprowadziła się do Kristianii, dzisiejszego Oslo. Ojciec, Ingvald Martin Undset, był archeologiem i historykiem, a jego pasja do średniowiecza szybko udzieliła się córce. To właśnie podczas wspólnych rozmów i lektury starych kronik narodziła się fascynacja epoką, która wiele lat później przyniosła jej światową sławę.

Po śmierci ojca sytuacja finansowa rodziny znacznie się pogorszyła. Młoda Sigrid ukończyła szkołę handlową i przez dziesięć lat pracowała jako urzędniczka. Pisała wieczorami i nocami, początkowo tworząc powieści obyczajowe o współczesnych kobietach. Przełom nastąpił w 1911 roku wraz z publikacją „Jenny”, książki, która ugruntowała jej pozycję w norweskiej literaturze.

Jednak prawdziwe arcydzieło miało dopiero powstać.

„Krystyna, córka Lavransa” – opowieść ponad czasem

W latach 1920–1922 ukazała się trylogia „Krystyna, córka Lavransa”, składająca się z tomów „Wianek”, „Gospodyni” i „Krzyż”. To historia życia Krystyny – od młodości po ostatnie dni – rozgrywająca się w XIV-wiecznej Norwegii.

Undset stworzyła niezwykle wiarygodny obraz średniowiecznego świata. Opisy domów, klasztorów, gospodarstw, strojów czy obyczajów zachwycają historyków swoją precyzją, ale to nie historyczne tło stanowi o sile tej powieści.

Przeczytaj także: Kim jest tajemnicza kobieta, spoglądająca na nas z banknotu 500-koronowego?

Najważniejsze są emocje. Krystyna kocha, buntuje się przeciw rodzicom, dokonuje trudnych wyborów, doświadcza macierzyństwa, cierpienia i przebaczenia. Autorka pokazuje, że pytania o wolność, odpowiedzialność czy cenę podejmowanych decyzji pozostają niezmienne niezależnie od epoki.

Nic dziwnego, że wielu krytyków porównuje trylogię Undset do największych europejskich powieści historycznych – dzieł Tołstoja czy Victora Hugo.

Noblistka i odważna obywatelka

Literacka Nagroda Nobla z 1928 roku uczyniła Sigrid Undset jedną z najbardziej rozpoznawalnych pisarek Europy.

Jej życie nie ograniczało się jednak wyłącznie do literatury. W 1924 roku przeszła na katolicyzm, co w zdominowanej przez luteranizm Norwegii wywołało szeroką debatę. Swoje przekonania religijne odważnie wyrażała również w późniejszych esejach.

Podczas II wojny światowej zdecydowanie sprzeciwiała się nazizmowi. Po niemieckiej inwazji na Norwegię w kwietniu 1940 roku Sigrid Undset, znana ze swoich antynazistowskich poglądów, została zmuszona do ucieczki z kraju. Przez Szwecję, Związek Radziecki i Japonię dotarła do Stanów Zjednoczonych. Na emigracji nie przestała walczyć o swoją ojczyznę – wygłaszała odczyty, publikowała artykuły i aktywnie wspierała norweski ruch oporu oraz sprawę okupowanej Norwegii. Do Lillehammer powróciła w 1945 roku. Zmarła tam 10 czerwca 1949 roku. 

Bjerkebæk – dom, w którym narodziła się literatura

Każdy miłośnik twórczości Sigrid Undset powinien odwiedzić Bjerkebæk w Lillehammer. To właśnie tutaj pisarka zamieszkała w 1919 roku i stworzyła większość swoich najważniejszych dzieł.

Sigrid Undset

Sigrid Undset w swoim pierwszym dniu pracy w Bjerkebæk. To właśnie tutaj, w latach 1920–1922, ukończyła swoją monumentalną trylogię „Krystyna, córka Lavransa” Foto: Alvilde Torp / Domena publiczna

Dom został pieczołowicie odrestaurowany i dziś funkcjonuje jako muzeum. Zwiedzający mogą zobaczyć gabinet, w którym powstawały kolejne książki, oryginalne wyposażenie wnętrz z lat trzydziestych XX wieku oraz piękny ogród zaprojektowany częściowo przez samą pisarkę.

W muzeum przygotowano również ekspozycję poświęconą jej życiu, twórczości i Nagrodzie Nobla. Zwiedzanie z przewodnikiem pozwala poznać kulisy powstawania „Krystyny, córki Lavransa”, a także lepiej zrozumieć, jak ogromny wpływ na wyobraźnię autorki miały norweska historia i krajobraz.

Bjerkebæk znajduje się zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca kolejowego w Lillehammer i jest częścią Fundacji Muzeów Lillehammer, do której należy również słynny skansen Maihaugen oraz Aulestad – dom innego norweskiego noblisty, Bjørnstjernego Bjørnsona.

Sigrid Undset żyje w Lillehammer

Choć od śmierci pisarki minęło ponad siedemdziesiąt lat, jej obecność w Lillehammer jest wciąż bardzo wyraźna. Każdego roku na przełomie maja i czerwca odbywa się Norsk Litteraturfestival – Sigrid Undset-dagene, największy festiwal literacki krajów nordyckich.

Do miasta przyjeżdżają pisarze, tłumacze, wydawcy i czytelnicy z całego świata. W programie znajdują się debaty literackie, spotkania autorskie, seminaria poświęcone twórczości Undset, a także prestiżowy Undset-forelesningen – coroczny wykład poświęcony historii, literaturze i wartościom, które były bliskie noblistce.

Przez cały sezon letni życie toczy się również w samym Bjerkebæk. Organizowane są wycieczki tematyczne, wykłady historyczne, koncerty kameralne, wieczory literackie oraz spotkania z autorami książek poświęconych Undset. Coraz większą popularnością cieszą się także wydarzenia kulinarne, podczas których serwowane są potrawy inspirowane średniowieczem i opisami z jej powieści.

Działa również Towarzystwo Sigrid Undset, skupiające badaczy i miłośników jej twórczości. Organizuje ono seminaria, wykłady, literackie spacery oraz wyprawy śladami miejsc opisanych w „Krystynie, córce Lavransa”. W ostatnich latach odbywały się także wędrówki po dolinie Gudbrandsdalen, która była jednym z najważniejszych miejsc dla pisarki.

Dlaczego warto wrócić do Undset?

Literatura Sigrid Undset nie jest jedynie podróżą do średniowiecznej Norwegii. To przede wszystkim opowieść o człowieku – o jego wyborach, namiętnościach, odpowiedzialności i potrzebie miłości. Dlatego jej książki nie starzeją się mimo upływu czasu.

Najlepszym momentem, by odkryć świat noblistki, jest przełom maja i czerwca. Wtedy Lillehammer zamienia się w literacką stolicę Skandynawii, a odwiedzający mogą nie tylko zwiedzić Bjerkebæk, ale również uczestniczyć w festiwalu noszącym jej imię. To wyjątkowa okazja, by przekonać się, że Sigrid Undset nie jest jedynie postacią z podręczników historii literatury. W Norwegii wciąż pozostaje żywą częścią kultury – pisarką, która potrafiła sprawić, że średniowiecze przemawia do współczesnego czytelnika z niezwykłą siłą.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *