Rekordowe opłaty drogowe w Norwegii. Miało być taniej, jest drożej

Artykuł został opublikowany ponad 1 rok temu, dlatego zawarte w nim informacje mogą być nieaktualne.

Norwegia bije kolejne rekordy w wysokości opłat drogowych. Choć w 2019 roku politycy zapewniali, że reforma systemu poboru miała przynieść kierowcom oszczędności, w rzeczywistości rachunki rosną szybciej niż kiedykolwiek.

Rekordowe wpływy i więcej bramek

– Co roku obserwujemy szokujące wzrosty opłat. Nawet najmniejsze miasta wprowadzają bramki, a jednocześnie taryfy i okresy spłat stale rosną – podkreśla rzeczniczka NAF, Ingunn Handagard w Nettavisen.

Według danych Norweskiego Zarządu Dróg (Statens vegvesen), w 2024 roku kierowcy zapłacili ponad 16,4 miliarda koron w opłatach drogowych – to historyczny rekord.

Jednym z powodów rosnących kosztów jest rozbudowa sieci stacji poboru opłat (bomstasjoner). W całym kraju działa już 368 bramek. Prognozy wskazują, że w związku z tym w 2026 roku suma opłat za przejazdy sięgnie aż 17,3 miliarda koron.

Zadłużone spółki i rosnące odsetki

System budowy dróg finansowany jest kredytami zaciąganymi przez spółki poboru opłat. W 2024 roku ich zadłużenie wzrosło o prawie 8 miliardów koron, osiągając w sumie 72 miliardy. Koszty obsługi długu dodatkowo potęgują wysokie stopy procentowe – średnie oprocentowanie wyniosło 4,95%, co podwoiło wydatki na odsetki w ciągu dwóch lat.

Obietnice a rzeczywistość

W 2019 roku, przy okazji reformy systemu AutoPASS i redukcji liczby spółek poboru z kilkudziesięciu do pięciu, politycy zapowiadali obniżki i większą przejrzystość. W praktyce kierowcy płacą coraz więcej, a same spółki przejęły dodatkowo techniczne wyposażenie stacji poboru (za: Statens vegvesen).

Rosnące obciążenie dla gospodarstw domowych

Dla wielu rodzin opłaty drogowe stają się poważnym obciążeniem budżetu. NAF szacuje, że średnie gospodarstwo w mieście objętym nowym systemem bramek płaci około 500 koron miesięcznie.

– Politycy wciąż zatwierdzają kolejne projekty, nie biorąc pod uwagę ciężaru finansowego ponoszonego przez mieszkańców – ostrzega Handagard.

Potrzebna debata o przyszłości

Norweska Federacja Samochodowa (NAF) domaga się otwartej dyskusji o przyszłości systemu. Eksperci podkreślają, że opłaty drogowe osiągnęły poziom, który zaczyna być dotkliwy społecznie.

– Pełne efekty reformy zobaczymy dopiero za kilka lat. Ale już teraz widać, że obietnice tańszego systemu nie zostały dotrzymane – przyznaje Statens vegvesen.

Zasada korzyści (nytteprinsippet)

Zgodnie z wytycznymi rządu, podstawą pobierania opłat musi być tzw. zasada korzyści. Oznacza to, że osoba zobowiązana do płacenia powinna w jakiś sposób czerpać korzyść z inwestycji, na którą przeznaczane są środki.

Stacje poboru opłat poza miastami służą finansowaniu konkretnych projektów drogowych, które są całkowicie lub częściowo opłacane z opłat drogowych.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w miastach, gdzie wprowadzono tzw. pakiety miejskie (bypakke). Coraz więcej miast decyduje się na takie pakiety, a kolejne prawdopodobnie pojawią się w przyszłości. Pakiety takie są finansowane zarówno z opłat drogowych, jak i z wkładu państwa oraz władz lokalnych.

Co to jest pakiet miejski (bypakke)? 

Pakiet miejski składa się z kilku projektów transportowych w miastach i wokół nich, obejmujących więcej niż tylko budowę dróg. W pakiet miejski wchodzi na przykład: ulepszenie transportu autobusowego, budowa nowych ekspresowych dróg rowerowych czy budowa mostu.

Rozmowy o pakiecie miejskim zaczynają się lokalnie. Główna gmina w powiecie i inne zainteresowane gminy uzgadniają, jakie projekty są potrzebne i co chciałyby zrealizować. Zaangażowany jest również Norweski Zarząd Dróg Publicznych, który jest „przedstawicielem państwa”.

Następnie pakiet jest rozpatrywany przez Storting, ponieważ umowy dotyczące rozwoju miast są również zawierane z państwem. 

Pakiet miejski finansowany jest przez państwo, władze lokalne oraz z opłat drogowych. 

Decyzję o wdrożeniu pakietu miejskiego podejmują władze lokalne, powiatowe i Storting.

Jedną z form dofinansowania pakietu miejskiego są punkty poboru opłat w miastach. Początkowo umowa dotycząca opłat drogowych zakładała, że ​​po spłaceniu projektu, punkty poboru opłat drogowych zostaną usunięte. Obecnie coraz częściej pojawiają się nowe pakiety miejskie, finansowane przez te same punkty poboru opłat.

Na co idą pieniądze?

W przypadku pakietów miejskich większość środków nie trafia jednak na rozbudowę dróg dla samochodów. Środki przeznaczane są raczej na rozwój transportu publicznego – np. metro w Oslo, Bybane w Bergen oraz transport autobusowy. Znaczną część pieniędzy wydaje się także na pieszych i rowerzystów.

W Molde jedynie 1/10 środków z pakietu miejskiego trafia na potrzeby kierowców. Podczas badania wszystkich planowanych pakietów miejskich w Norwegii w 2019 r. okazało się, że z 280 miliardów koron aż 140 miliardów przeznaczono na cele inne niż drogi. Dane te nie uwzględniały jeszcze Oslopakke 3, gdzie niemal całe środki przeznaczono na transport publiczny (za: motor.no).

Czy wiesz, że…

Historia opłat drogowych – myta – w Norwegii sięga XVI i XVIII wieku.

Pierwsze opłaty zaczęto pobierać w Bergen w XVII wieku. Przy zatłoczonym nabrzeżu wprowadzono opłaty za korzystanie z łodzi transportowych, które pomagały żaglowcom cumować i przewoziły pasażerów na ląd. Wiele osób uważa to za pierwszą formę poboru opłat w Norwegii.

Pierwsza formalna stacja poboru opłat powstała w rejonie Kongsberg. Rozwój kopalni srebra wymagał dobrych dróg i mostów, dlatego w latach 30. XVIII wieku zbudowano tu pierwsze stacje poboru opłat przy wjazdach do miasta.

Współczesne opłaty drogowe w formie pierścienia bramek (bomring) pojawiły się w Bergen w styczniu 1986 roku. Było to wówczas drugie takie rozwiązanie na świecie – po Singapurze. Powodem tej decyzji były rosnące korki. Między 1965 a 1979 rokiem liczba samochodów na głównym wjeździe do Bergen wzrosła o 800% i konieczne było rozbudowanie sieci dróg. Finansowanie z budżetu państwa zajęłoby 30-35 lat, dlatego wprowadzono system opłat, który przyspieszył budowę nowoczesnej sieci drogowej.

Kolejne systemy opłat powstały w Oslo w 1990 r., i w Trondheim w 1991 r. Dziś bomringer działają również w Ålesund, Bodø, Tromsø i wielu innych miejscach w Norwegii i na świecie.

Ideą systemu opłat (bomring) było podzielenie się opłatami dla wspólnego dobra.

Sprawdź ile zapłacisz za przejazd po Norwegii: bompengekalkulator.no

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *