Obrona ojczyzny to obowiązek każdego Polaka – nawet mieszkającego za granicą. Czy jako mieszkaniec Norwegii musisz stawić się do wojska? Jakie są zasady mobilizacji, kto podlega obowiązkowi służby i kiedy można być z niej zwolnionym?
Jeśli masz zarówno obywatelstwo polskie, jak i norweskie, i jednocześnie na stałe mieszkasz w Norwegii, to jesteś zwolniony ze służby wojskowej w Polsce.
O zasadach powoływania do wojska w Norwegii dowiesz się w dalszej części artykułu.
Kto musi się stawić do wojska w Polsce?
Obowiązek służby wojskowej dotyczy wszystkich obywateli polskich (kobiet i mężczyzn) w wieku 18-60 lat (w niektórych przypadkach do 63 lat), również mieszkających za granicą.
Do stycznia 2025 osoby mieszkające za granicą przez co najmniej 2 lata i nieposiadające miejsca pobytu stałego albo czasowego trwającego ponad 3 miesiące na terytorium Polski były zwolnione ze służby wojskowej w Polsce na wypadek wojny. Jednak nowelizacja ustawy stanowi, że wszyscy polscy obywatele mogą dostać wezwanie do wojska bez względu na kraj zamieszkania i rezydencję podatkową.
Wyłączone z tego obowiązku są osoby trwale niezdolne do służby, kobiety w ciąży i w okresie 6 miesięcy po porodzie oraz osoby sprawujące opiekę nad:
- dziećmi do lat 8 lub w szczególnych przypadkach do lat 18,
- osobami obłożnie chorymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji lub osobami o znacznej niepełnosprawności.
Jak działa mobilizacja?
W razie mobilizacji do armii w pierwszej kolejności powoływani są ci, którzy już mieli kontakt z wojskiem lub posiadają kompetencje przydatne w służbie. Osoby te otrzymują przydziały mobilizacyjne w czasie pokoju – zarówno pracownicze, jak i wojskowe.
Karty mobilizacyjne w Polsce dzielą się na czerwone, zielone i niebieskie:
Czerwona karta – dla żołnierza pasywnej rezerwy (PR). Stawiasz się w wyznaczonej jednostce do czynnej służby wojskowej maksymalnie w ciągu 6 godzin od ogłoszenia mobilizacji.
Zielona karta – również dla żołnierza PR. Stawiasz się do czynnej służby wojskowej dopiero wtedy, gdy trafi do ciebie karta powołania lub informacja o powołaniu zostanie podana w obwieszczeniu. Będziesz poinformowany o miejscu i terminie.
Niebieska karta – dla pracowników resortu obrony narodowej lub osób cywilnych. Stawiasz się w wyznaczonej jednostce do czynnej służby wojskowej maksymalnie w ciągu 6 godzin od ogłoszenia mobilizacji.
Doręczenie karty mobilizacyjnej i powołania organizują wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast. Dlatego ważne jest, aby urząd miał aktualne informacje o twoim miejscu zamieszkania.
Wszystkie osoby podlegające obowiązkowi obrony muszą zgłaszać zmiany miejsca zamieszkania, szczególnie wyjazd na pobyt czasowy za granicą powyżej 6 miesięcy lub powrót z takiego pobytu.
Jeśli nadano ci przydział, jesteś zobowiązany przyjąć kartę mobilizacyjną.
Wyłączenie z obowiązku służby wojskowej
Niektóre osoby są wyłączone z obowiązku mobilizacji i służby wojskowej w Polsce. Dotyczy to m.in. parlamentarzystów, osób piastujących kierownicze stanowiska państwowe i takich, których powołanie mogłoby zakłócić funkcjonowanie urzędów lub działalność gospodarczą niezbędną dla obrony państwa. Wyłączenia przyznawane są z urzędu lub na wniosek zainteresowanego, a osoby wyłączone nie otrzymują przydziałów mobilizacyjnych.
W czasie mobilizacji i wojny mogą być przeprowadzane kwalifikacje wojskowe, a osoby odbywające służbę wojskową pozostają w niej do czasu zwolnienia. Duchowni mogą być powołani jedynie do funkcji kapelanów wojskowych lub w służbie sanitarnej.
Polacy mieszkający poza granicami Polski również mogą zostać powołani do służby wojskowej. Wyjątek stanowią osoby, które mają drugie obywatelstwo i jednocześnie mieszkają na stałe za granicą.
Polacy mieszkający w Norwegii
Zgodnie z ustawą o obronie (Forsvarsloven) cudzoziemcy przebywający w Norwegii i mający stały związek z krajem mogą zostać objęci obowiązkiem służby wojskowej, o czym przeczytasz tutaj. Ta sama ustawa stanowi również, że są oni zwolnieni z obowiązku służby, jeśli Norwegia znajduje się w stanie wojny z państwem, którego są obywatelami. Przez stały związek z krajem rozumie się sytuację, w której dana osoba na stałe osiedliła się w Norwegii i nie planuje wyjazdu, lecz niekoniecznie posiada norweskie obywatelstwo.
W sytuacji kryzysu lub wojny wszyscy objęci obowiązkiem służby wojskowej mogą zostać wezwani do służby. To, kto faktycznie zostanie powołany, zależy od rodzaju sytuacji, w jakiej znajdzie się Norwegia.
Wojsko decyduje o powołaniu na podstawie kompetencji, stanu zdrowia, wieku i doświadczenia. Nikt nie zostaje powołany bez uprzedniej oceny. Osoby, które nie odbyły wcześniej służby wojskowej, otrzymają podstawowe szkolenie żołnierskie.
Możesz wnioskować o zwolnienie z obowiązku służby wojskowej w Norwegii ze względu m. in. na stan zdrowia, sprawowanie opieki lub pełnienie funkcji społecznej istotnej dla obrony kraju. W sytuacji kryzysu lub wojny te zasady mogą jednak ulec zmianie.
Osoby posiadające podwójne obywatelstwo podlegają obowiązkowi służby wojskowej w Norwegii, o ile mieszkają lub przebywają na jej terytorium.
Obowiązek służby wojskowej w dwóch krajach?
W przypadku kryzysu lub wojny Polacy na stałe mieszkający w Norwegii, ale nieposiadający norweskiego obywatelstwa teoretycznie mogliby podlegać obowiązkowi wojskowemu zarówno w Polsce, jak i w Norwegii. Jednak jak poinformował rzecznik Ministerstwa Obrony Narodowej (MON), obywatele Polscy przede wszystkim podlegają polskim przepisom – zatem w pierwszej kolejności musieliby sprawować służbę wojskową w Polsce.
Ponadto jeśli obywatel Polski chce służyć w norweskiej armii lub obcej organizacji wojskowej, zawsze musi uzyskać zgodę MON. W przypadku ominięcia tego obowiązku podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Nie dotyczy to osób, które posiadają podwójne obywatelstwo i na stałe mieszkają za granicą.