Około 3300 młodych mieszkańców Oslo w wieku od 16 do 24 lat nie pracuje i nie uczy się. Aż 62 procent z nich ma pochodzenie imigranckie. Nowy raport Fafo pokazuje jednak, że za wypadnięciem młodego człowieka z systemu rzadko stoi jeden problem. Trudności w szkole, język, sytuacja ekonomiczna rodziny, zdrowie czy brak wiedzy o możliwościach pomocy często nakładają się na siebie. Co może zrobić rodzic, jeśli jego dziecko przerywa videregående?
Raport opublikowany 17 września został przygotowany przez Fafo na zlecenie Urzędu ds. edukacji (Utdanningsetaten) w Oslo. Badacze przyjrzeli się młodym ludziom, którzy znaleźli się poza edukacją i rynkiem pracy, oraz temu, jakiej pomocy potrzebują.
Liczba robi wrażenie: według danych za 2023 rok około 3340 młodych osób w Oslo w wieku 16–24 lata znajdowało się w grupie docelowej Oppfølgingstjenesten – czyli systemu pomocy dla młodych mających prawo do nauki w szkole średniej, którzy nie uczą się i nie pracują. Stanowili oni około 11 procent odpowiedniej grupy młodych, którzy ukończyli szkołę podstawową.
62 procent ma pochodzenie imigranckie
Z punktu widzenia rodzin imigranckich jeden z wyników raportu jest szczególnie istotny. Aż 62 procent, czyli około 2070 osób z badanej grupy, to młodzi, którzy sami wyemigrowali do Norwegii albo urodzili się w Norwegii, ale oboje ich rodzice są imigrantami. Sami imigranci stanowią 36 procent. grupy.
Nie oznacza to jednak, że samo pochodzenie imigranckie jest przyczyną problemów. Raport pokazuje znacznie bardziej złożony obraz.
W przypadku wielu młodych osób nakłada się na siebie kilka czynników: słabsze wyniki w szkole, niski dochód i niższe wykształcenie rodziców, trudności językowe, brak sieci społecznej, problemy zdrowotne czy niewystarczająca znajomość norweskiego systemu edukacji i przysługujących praw. Badacze zwracają także uwagę na sytuację rodziców. Niektórzy nie są w stanie skutecznie pomóc dziecku w poruszaniu się po norweskim systemie edukacji, ponieważ sami nie wiedzą, jak ten system działa albo znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.
Chodzi nie tylko o młodzież, która niedawno przyjechała do Norwegii
Szczególnie zastanawiający jest problem kompetencji językowych. Gmina Oslo, podsumowując wyniki raportu, wskazuje, że wielu młodych ludzi ma słabe umiejętności językowe mimo uczęszczania w Norwegii do przedszkola i szkoły. Wśród osób znajdujących się poza edukacją i pracą 44 procent nie ma oceny z języka norweskiego.
Raport pokazuje też, jak ważny może być moment przejścia z ungdomsskole do videregående. Szczególnego wsparcia mogą potrzebować młodzi z krótkim stażem pobytu w Norwegii, słabymi wynikami ze szkoły podstawowej, osoby, które nie dostały się na odpowiedni dla siebie kierunek, oraz młodzież, której rodzice słabo znają norweski system edukacji.
ungdomsskole – ostatni etap obowiązkowej szkoły podstawowej w Norwegii, obejmujący klasy 8–10, czyli zazwyczaj młodzież w wieku 13–16 lat.
videregående skole – szkoła ponadpodstawowa dla młodzieży zazwyczaj od 16. roku życia. Może prowadzić ścieżką ogólnokształcącą, przygotowującą do studiów, albo zawodową, przygotowującą do konkretnego zawodu.
Przerwanie videregående nie oznacza końca edukacji
To ważna informacja dla rodziców: jeżeli nastolatek przestaje chodzić do szkoły albo rezygnuje z videregående, nie powinien zostać sam z problemem.
Zgodnie z norweską ustawą o edukacji, w każdym regionie (fylke) działa Oppfølgingstjenesten (OT). Pomoc jest skierowana do młodzieży posiadającej prawo do kształcenia ponadpodstawowego (ogólnokształcącego lub zawodowego – videregående opplæring) – do końca roku, w którym młody człowiek kończy 24 lata.
Z OT można skorzystać między innymi wtedy, gdy młody człowiek:
- nie złożył wniosku o miejsce w szkole lub go nie przyjął,
- przerwał naukę i nie ma stałej pracy,
- jest zagrożony przerwaniem nauki,
- potrzebuje informacji o swoich prawach i możliwościach dalszej edukacji.
OT może pomóc znaleźć szkołę, kurs, miejsce pracy albo inne rozwiązanie pozwalające zdobywać kompetencje.
Co istotne, to nie młody człowiek musi zawsze pierwszy zgłosić się po pomoc. Jednym z zadań Oppfølgingstjenesten jest właśnie kontaktowanie się z osobami, które mają prawo do videregående, ale pozostają poza edukacją i pracą.
Są również specjalne możliwości powrotu do szkoły
Oslo ma własne oferty edukacyjne dla młodych osób, które nie mają miejsca w szkole lub są zagrożone przerwaniem nauki. W ramach OT dostępne są rozwiązania m.in. w Kuben, Hellerud, Bjørnholt, Etterstad, Persbråten i Valle Hovin. W zależności od szkoły młody człowiek może realizować przedmioty, łączyć naukę z praktyką zawodową albo otrzymać bardziej indywidualny plan i bliższą opiekę.
Podobne formy wsparcia istnieją także w innych częściach Norwegii, choć ich nazwy i organizacja różnią się w zależności od regionu (fylke). Mogą obejmować naukę, praktykę zawodową, przygotowanie do powrotu do videregående, kursy zawodowe lub indywidualne wsparcie. Dlatego rodzice mieszkający poza Oslo powinni skontaktować się z Oppfølgingstjenesten w swoim fylke i zapytać o lokalną ofertę.
Co zrobić, jeśli twoje dziecko chce rzucić videregående?
Najważniejsze jest, aby nie czekać, aż problem sam się rozwiąże.
Jeżeli nastolatek nadal jest uczniem, pierwszym krokiem może być rozmowa z rådgiverem, czyli doradcą w jego szkole. Warto zrobić to jeszcze zanim formalnie zrezygnuje z nauki.
Jeżeli młody człowiek już nie ma miejsca w szkole, można skontaktować się z doradcą w szkole, do której wcześniej uczęszczał, albo bezpośrednio z Oppfølgingstjenesten. OT działa we współpracy ze szkołami, dzielnicami Oslo (gminami w innych częściach Norwegii) i NAV.
To ważne również wtedy, gdy powodem przerwania szkoły nie są same oceny. Raport pokazuje, że młodzi ludzie pozostający poza edukacją często mierzą się jednocześnie z problemami społecznymi, zdrowotnymi, rodzinnymi lub ekonomicznymi. Dlatego autorzy raportu wskazują na potrzebę długotrwałego i skoordynowanego wsparcia, a nie tylko znalezienia młodemu człowiekowi kolejnego miejsca w szkole.
Pomoc powinna przyjść do młodego człowieka
Badacze rekomendują między innymi więcej działań docierających bezpośrednio do młodzieży, łatwo dostępne oferty typu drop-in, indywidualnie dostosowaną edukację i doradztwo zawodowe, ciągłość kontaktu z osobą pomagającą oraz lepsze wsparcie w momentach przechodzenia między kolejnymi etapami edukacji. To szczególnie ważne, ponieważ – jak podkreśla Fafo – młodzież pozostająca poza szkołą i pracą nie jest jednorodną grupą. Za podobną sytuacją mogą kryć się zupełnie różne historie.
Oslo chce wykorzystać nowy raport właśnie do dalszego rozwijania Oppfølgingstjenesten. Badanie jest częścią projektu Kvalitetsutvikling i oppfølgingstjenesten i Oslo, którego celem jest poprawa sposobu docierania do młodych ludzi zagrożonych wykluczeniem oraz oferowanego im wsparcia.
Gdzie szukać pomocy?
Informacje o Oppfølgingstjenesten, możliwościach pomocy oraz kontaktach znajdują się na stronie gminy Oslo.