Pracowałeś, ale nie dostałeś wynagrodzenia? To nie twoja wina – padłeś ofiarą kradzieży wynagrodzenia.

Lars Mamen
Dyrektor zarządzający Fair Play Bygg Oslo og omegn

To jest opinia autora. Tekst ukazał się pierwotnie w Dagsavisen.

Wynagrodzenie jest zapłatą za wykonaną pracę. W wielu miejscach pracy ta podstawowa umowa zostaje jednak złamana. Praca została wykonana, więc zapłata powinna pojawić się na koncie wraz z wypłatą. Tymczasem szef przedstawia kolejne wymówki: klient nie zapłacił, pracodawca chce potrącić z pensji pieniądze za rzekome błędy albo wypłaca tylko część wynagrodzenia w gotówce i obiecuje, że reszta będzie wkrótce. Wiesz, że jesteś oszukiwany.

Nikt dobrowolnie nie rezygnuje ze swojej pensji. Czasami kradzieży wynagrodzenia towarzyszą różne formy nacisku, przymusu, a nawet bezpośrednia przemoc. W Fair Play Bygg spotykamy wiele przypadków kradzieży wynagrodzenia, które ocierają się o pracę przymusową i handel ludźmi. Ludzie są rekrutowani z biedniejszych regionów do pracy w Norwegii, a następnie stają się zależni od swojego szefa, który często jest również ich wynajmującym.

Kradzież zawsze była nielegalna, ale zakaz kradzieży wynagrodzenia wprowadzono dopiero w 2022 roku

Czy nie możesz po prostu odejść i znaleźć sobie lepszej pracy? Nie. To nie jest takie proste. Ryzyko jest wysokie, a wejście w konflikt z pracodawcą i odejście z pracy może oznaczać dla pracownika ogromne straty. Jeśli nie masz pieniędzy na jedzenie, pomoc prawną czy wynajęcie innego mieszkania, masz niewiele możliwości. Szef wie, jak wykorzystać tę nierównowagę sił.

Fair Play Bygg Oslo og omegn ostrzega, że każdego roku ujawniane są setki przypadków przestępczości w życiu gospodarczym. Do tej pory w 2026 roku organizacja zgłosiła 180 przypadków przestępstw gospodarczych. W jednej trzeciej z nich zaobserwowano kradzież wynagrodzenia.

Przynosi to ogromne zyski środowiskom przestępczym. Pieniądze te mają następnie zostać „wyprane” i ponownie zainwestowane. Wymaga to organizacji, wiedzy oraz kontaktów w świecie przestępczości gospodarczej i zorganizowanej. Przestępczość w miejscu pracy nie jest „łagodną” formą przestępczości.

To jak czytanie powieści Dickensa o Anglii w połowie XIX wieku. Tragiczne historie ludzi, którzy tracą wiarę w społeczeństwo. Widzimy wiadomości na czatach, w których ludzie błagają o wypłatę, żeby móc kupić jedzenie. Widzimy pracowników poniżanych przez pracodawców, ludzi reagujących gniewem i poczuciem bezsilności. Niektórzy kierują ten gniew przeciwko innym lub przeciwko sobie. Sięgają po środki, które mają złagodzić ich cierpienie.

Ale widzimy też dumę, determinację, by się nie poddawać, odwagę i solidarność. Ludzi, którzy mimo nękania i presji ujawniają swoje historie i domagają się sprawiedliwości – zarówno dla siebie, jak i po to, aby ich szef nie mógł wykorzystywać kolejnych pracowników.

Policja ma za zadanie chronić społeczeństwo przed przestępczością. Jednak jej wiedza na temat rynku pracy jest niewystarczająca. Mimo licznych raportów i analiz dotyczących przestępczości w życiu zawodowym niewiele spraw dotyczących kradzieży wynagrodzeń trafia do sądu.

Fair Play Bygg otrzymuje wiele takich spraw. Pracownicy budowlani i inni pracownicy, którzy nie otrzymują należnego wynagrodzenia, zgłaszają się do nas oraz do innych organizacji pozarządowych. Kiedy otrzymujemy informacje od osób, które doświadczyły kradzieży wynagrodzenia, możemy przygotować szczegółowe raporty dotyczące przepływu pieniędzy, siatek przestępczych i zleceniodawców. Może to doprowadzić do tego, że policja rozpocznie śledztwo i pociągnie sprawców kradzieży wynagrodzenia do odpowiedzialności.

Kradzież wynagrodzenia jest przestępstwem motywowanym chęcią zysku. Ale chodzi tu o coś więcej niż pieniądze. Co dzieje się z pracownikiem, który nie otrzymuje wynagrodzenia, a dodatkowo zostaje odrzucony przez policję?

Życie zawodowe to znacznie więcej niż transakcja pomiędzy pracą a kapitałem – wymiana pracy na wynagrodzenie. Czas człowieka zyskuje wartość dzięki pracy. Wykonywanie swoich obowiązków daje poczucie pewności siebie, szacunku do samego siebie i dumy. Kiedy jednak nie otrzymujesz zapłaty, możesz zacząć czuć, że nie masz żadnej wartości. Nie masz też środków, by utrzymać dotychczasowy poziom życia. Stajesz się osobą proszącą o pomoc i zależną od dobroczynności. Mówiąc współczesnym językiem – doświadczasz upokorzenia i naruszenia swojej godności.

Wynagrodzenie jest kosztem dla jednych i dochodem dla innych. Prosta matematyka, ale ma ona również konsekwencje dla całego społeczeństwa. Ten, kto kradnie twoją wypłatę, może dzięki temu obniżać ceny i zdobywać kolejne rynki. Na tym tracą uczciwie działające firmy.

Fair Play Bygg to niewielka organizacja dysponująca ograniczonymi zasobami. Skala kradzieży wynagrodzeń jest oczywiście znacznie większa niż liczba spraw, które do nas trafiają. Rynek pracy trzeba jednak chronić, a każdy z nas ma w tym swoją rolę. Nie możemy akceptować sytuacji, w której przestępcy podważają zaufanie do norweskiego rynku pracy.

Powinieneś móc ufać, że otrzymasz wynagrodzenie zgodnie z umową. Większość norweskiego rynku pracy jest nadal bezpieczna, ale przestępczość w miejscu pracy i kradzieże wynagrodzeń stanowią poważne wyzwanie dla uczciwie działających przedsiębiorców.

Jeśli padłeś ofiarą kradzieży wynagrodzenia, musisz mieć miejsce, do którego możesz się zwrócić – miejsce, w którym otrzymasz pomoc w rozwiązaniu problemu. Twoja sprawa jest częścią szerszego problemu społecznego, którego rozwiązanie możesz pomóc przyspieszyć.

Organizacje, do których można zgłaszać przestępstwa w branży budowlanej:

• Fair Play Bygg Oslo
• Fair Play Bygg Rogaland
• Uropatruljen w Trondheim
• Fair Play Agder – również w sprawach dotyczących innych branż