Emigracja to więcej niż zmiana adresu – to podróż w nieznane. To również pytanie: kim jestem i gdzie przynależę? O zakorzenieniu na obczyźnie, sile kobiet i odkrywaniu tożsamości opowiada Angelika Pietrzak-Rusinek, współtwórczyni inicjatywy, w ramach której powstała wystawa „Magia i Mity – Słowiańskie Boginie i Tradycje”.
Teraźniejszość odnaleziona w przeszłości
Angelika przyjechała do Norwegii siedemnaście lat temu.
– Po pewnym czasie nasiąkasz też kulturą norweską i wybierasz z obu światów to, co najbardziej Ci odpowiada. Stajesz się swego rodzaju „hybrydą”. Z lekką zazdrością obserwowałam Norwegów, pielęgnujących swoje dawne wierzenia i tradycje. Dzieci uczą się w szkołach o mitologii nordyckiej – mnie nikt tej wiedzy nigdy nie przekazał – opowiada.
Ta refleksja doprowadziła Angelikę do słowiańskich bóstw: Mokosz, Dziewanny i Marzanny, patronek natury, cyklu życia i duchowej mocy kobiet.
– Są silne, a zarazem delikatne; dobre, lecz potrafią pokazać groźne oblicze. Dzięki zgłębianiu kultury Słowian odkrywam w sobie kobiecą świadomość i własne korzenie – komentuje Angelika.
Fascynację Angeliki poprzedziła inicjatywa, która w centrum również stawia kobietę. W 2024 roku we Fredrikstad powstała Women’s Community / Wioska Kobiet, założona przez nią oraz Annę Krywald. Jej celem jest tworzenie przestrzeni, w której Polki – emigrantki – mogą rozwijać się, otrzymać wsparcie i poczuć się częścią wspólnoty. Bez masek, bez udawania.
Magia i Mity – projekt zrodzony z potrzeby serca
Owocem wspólnych działań jest pierwsza wystawa zorganizowana przez Women’s Community / Wioskę Kobiet – „Magia i Mity – Słowiańskie Boginie i Tradycje”.
– To pragnienie opowiedzenia o kobiecej sile zakorzenionej w kulturze, mitologii i
duchowości naszych przodków. Chcemy ukazać piękno i bogactwo kultury słowiańskiej, ze szczególnym uwzględnieniem polskich tradycji, ludowości i kobiecej mocy – mówią organizatorki.
Szczególne miejsce w projekcie zajmują lokalne fotografki, malarki i rzemieślniczki – emigrantki.
– To przedsiębiorcze kobiety, które chcemy wspierać i stworzyć im przestrzeń do pokazania się światu.
Śladami dawnych Słowianek
Wystawa to także opowieść o sile dawnych Słowianek. Choć w rzeczywistości niewiele wiemy o pozycji kobiet w słowiańskiej społeczności.
– Nasi przodkowie nie zostawili pism, dlatego dysponujemy relacjami tworzonymi przez ludzi, którzy często byli nam obcy kulturowo – mówi Joanna Tekieli, autorka powieści „Widunka” i „Kręte drogi do Wilklińca”. – Wiemy jednak o zielarkach, szeptuchach, kapłankach i wiedźmach. Sądząc po tym, jak bardzo negatywnie nacechowała słowo wiedźma kultura patriarchalna, te kobiety musiały być bardzo znaczące i budzić respekt.
To, co ze słowiańskiej tradycji dotrwało do dziś, pobudza wyobraźnię twórców. Podsyca ją również pierwotna siła, drzemiąca w mitologicznych istotach. Pomaga ona na nowo odkrywać związek człowieka z naturą.
– W niemal wszystkich wierzeniach postacie kobiece to bóstwa chtoniczne, czyli związane z ziemią i ze światem podziemnym – grecka Demeter i jej córka, Persefona. W mitologii nordyckiej – Freja i Hel. Słowiańskie bóstwa Mokosz oraz Marzanna są blisko spokrewnione z greckimi i skandynawskimi (a także hinduskimi, maoryskimi i wieloma innymi) boskimi istotami – mówi Barbara Gawrońska, profesor przekładoznawstwa i komunikacji międzykulturowej pracująca na Uniwersytecie w Agder (UiA).
Symbole, rytuały, historie
To właśnie słowiańskie boginie i mitologia stały się inspiracją dla fotograficznych stylizacji przygotowanych przez artystki. Ekspozycję dopełnią obrazy i płaskorzeźby, prace lokalnych twórczyń pochodzących z Polski i Bułgarii.
— Zależy nam na tym, by promować polską, słowiańską kulturę w świeży, nieoczywisty sposób. Wychodzimy poza schematy i sięgamy po symbole, rytuały i historie, które dziś mogą przemówić na nowo – komentuje Angelika Pietrzak.
W świat dawnych wierzeń wprowadzą nas dźwięki harfy, warsztaty tworzenia tradycyjnych motanek oraz koncert mis tybetańskich. Na niedzielę zaplanowano wykład o kobiecej sile i naturze, rozmowę o sztuce i tożsamości, performance „Fremmede” oraz panel o słowiańskiej mitologii i boginiach.
– Wystawa daje możliwość zapoznania się ze współczesnymi interpretacjami naziemnej i podziemnej kobiecości. Może dzięki obrazom prezentowanym w bibliotece we Fredrikstad poczujemy się tak bliskie sobie nawzajem, jak bliskie były i są Mokosz i Freja, Marzanna i Hel – podsumowuje profesor Gawrońska.
Wystawa „Magia i Mity – Słowiańskie Boginie i Tradycje” odbędzie się w dniach 19–21 września 2025 roku w Bibliotece Fredrikstad.