Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała w tym roku María Corina Machado, ogłosił w piątek 10 października przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego, Jørgen Watne Frydnes.
Laureatka to wenezuelska polityczka wyróżniona za niestrudzoną pracę na rzecz praw demokratycznych narodu Wenezueli oraz za walkę o sprawiedliwe i pokojowe przejście od dyktatury do demokracji.
– Jako liderka sił demokratycznych w Wenezueli María Corina Machado jest przykładem obywatelskiej odwagi w Ameryce Łacińskiej – powiedział ogłaszający werdykt Jørgen Watne Frydnes.
Norweski Komitet Noblowski postrzega Machado jako postać kluczową dla zjednoczenia wenezuelskiej opozycji politycznej. Laureatka to między innymi założycielka prodemokratycznej, zajmującej się promowaniem i monitorowaniem wyborów organizacji Súmate. W 2024 roku Machado była kandydatką opozycji na urząd prezydenta, lecz zablokowano jej start w wyborach. W ubiegłym roku Machado była zmuszona do życia w ukryciu. Pomimo poważnych gróźb utraty życia pozostała w kraju.
W laudacji przywołano wypowiedź noblistki: „Wybraliśmy karty do głosowania zamiast kul”.
338 nominacji
Wybierano spośród 338 nominacji (244 osób i 94 organizacji) zgłoszonych do 31 stycznia. Nominować mogą między innymi politycy wysokiego szczebla, profesorowie uniwersyteccy, członkowie organizacji międzynarodowych, na przykład Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, czy poprzedni laureaci nagrody. Listy nominowanych z poszczególnych lat pozostają tajne przez pół wieku. Co roku trwają jednak spekulacje.
W tym roku wśród faworytów wymieniano między innymi organizacje działające w Strefie Gazy, na przykład Lekarzy Bez Granic czy Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża. Wskazywano również na Pokoje Reagowania Kryzysowego (Emergency Response Rooms) z Sudanu. Jest to sieć oddolnych inicjatyw zajmującą się pomocą humanitarną, wsparciem medycznym i organizowaniem ewakuacji na poziomie lokalnym w trakcie wojny domowej w tym kraju; nazwa „pokoje” wzięła się od sposobu komunikacji członków – WhatsAppa. Wskazywano również na cywilną służbę ratowniczą Białe Hełmy z Syrii, gdzie w zeszłym roku zakończyła się wojna domowa. Wymieniano także ONZ i jej sekretarza generalnego, António Guterresa, czy międzynarodową kampanię Campaign to Stop Killer Robots sprzeciwiającą się używaniu broni sterowanej przez sztuczną inteligencją.
Nobel a Trump
Tegoroczne rozdanie otaczały nietypowe kontrowersje. Chodziło o presję wywieraną na Komitet Noblowski przez Donalda Trumpa i jego zwolenników. Jeszcze w czwartek premier Izraela Benjamin Netanjahu udostępnił grafikę z medalem noblowskim na szyi prezydenta USA oraz podpis „Dajcie @realDonaldTrump Pokojową Nagrodę Nobla”. Ta kandydatura spotkała się także z przychylną reakcją Rosji. Również sam Trump wielokrotnie odnosił się do sprawy. Jak stwierdził pod koniec września, „wszyscy mówią, że powinienem dostać Pokojową Nagrodę Nobla”. W tygodniu poprzedzającym werdykt powiedział także, że nieprzyznanie mu tej nagrody byłoby „obrazą dla Stanów Zjednoczonych”.
– Nigdy nie było kandydatów zachowujących się tak jak Donald Trump, który niemal domaga się przyznania mu Pokojowej Nagrody Nobla. To zupełnie wyjątkowa sytuacja. Trump zachowuje się jak mały chłopiec w sklepie ze słodyczami, któremu odmówiono zakupów. I wpada w furię. To naprawdę absurdalne – skomentował zajmujący się dziejami tej nagrody historyk Asle Sveen.
Zapowiedziano, że Komitet Noblowski nie ulegnie naciskom z USA. I tak się stało. Część norweskich komentatorów spodziewa się negatywnej reakcji Trumpa na nieotrzymanie wyróżnienia. Jej wyrazem mogłyby być na przykład zwiększone cła na norweskie towary.
Dlaczego Oslo?
Norweski Komitet Noblowski składa się z pięciorga członków wyznaczanych przez Storting na sześcioletnie kadencje. Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest przez Norwegów na mocy testamentu jej fundatora, Alfreda Nobla. To pokłosie unii szwedzko-norweskiej trwającej do 1905 roku i, być może, poglądów samego Nobla, być może ceniącego Norwegów za ich pokojowe nastawienie bardziej niż swoich rodaków.
Przy okazji wizyty w Oslo warto zwiedzić muzeum Nobel Fredssenter. Nowa, coroczna ekspozycja czasowa ma zostać tam otwarta przez tegoroczną laureatkę 11 grudnia. Jednakpierwsze informacje o Maríi Corinie Machado znajdą się na wystawie stałej już parę godzin po ogłoszeniu werdyktu.