Czy Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową w Norwegii? Nie. W ogóle nie jesteśmy mniejszością narodową, nie mamy w Norwegii takiego statusu. Oficjalnie uznawanych mniejszości narodowych jest tu pięć, a Polacy są po prostu największą grupą imigrantów. Kto więc ma w Norwegii status mniejszości narodowej?
Mniejszości narodowe w Norwegii to Żydzi, Kwenowie i Leśni Finowie (skogfinner) – dwie grupy ludności pochodzące z północy Finlandii i Szwecji, a także dwie grupy ludności romskiej – rom i romani (nazywani też tatere przez błędne skojarzenie z Tatarami).
Status mniejszości narodowych uzyskały oficjalnie w 1998 roku. W Norwegii przyjęto, że mniejszości narodowe od innych grup imigrantów powinny wyróżniać się długą, przynajmniej stuletnią, historią osiedleńczą.
Co w takim razie z Saamami? Pomimo spełniania tego warunku Saamowie nie mają statusu mniejszości narodowej. Obejmuje ich jednak inna forma ochrony – status ludności rdzennej.
Właściwie od jak dawna przedstawiciele pięciu mniejszości narodowych zamieszkują Norwegię?
Leśni Finowie żyją w Szwecji i Norwegii. W pierwszym z tych państw pojawili się pod koniec XVI wieku, do drugiego zaczęli przybywać w latach 40. wieku XVII. Ich migracja miała związek z zaproszeniem ich na swoje ziemie przez szwedzkiego księcia Karola (późniejszego króla Karola IX Wazy). Byli wówczas mile widziani, bo umieli trudnić się rolnictwem przy użyciu techniki wypalania lasów, której nauczyli się od Słowian. W przypadku Leśnych Finów zanikł już odrębny język, którym posługiwali się członkowie tej grupy. Kwenowie (albo „norwescy Finowie”, bo część woli nazwę „norskfinner”) to zaś potomkowie fińskich osadników głównie z XVIII i XIX wieku. Osadnicy ci napływali w związku z pracą, najczęściej w rybołówstwie, rolnictwie i przemyśle wydobywczym. Według szacunków żyje ich dziś w Norwegii od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy.
Historia Żydów jest w Norwegii krótsza niż w przypadku wielu innych europejskich krajów. Na dobrą sprawę o żydowskiej migracji jako zauważalnym zjawisku można mówić dopiero od połowy XIX wieku, choć i tak na przykład w roku 1865 Żydów przebywało w Norwegii zaledwie 25, z czego część planowała pobyt tymczasowy. Dziś w Norwegii mieszka około 1400 Żydów.
Jeżeli chodzi o ludność o korzeniach romskich, sprawa ma się trochę podobnie, co w przypadku kwenów i Leśnych Finów – grupy te łączy teren pierwotnej migracji, ale dzieli czas. Kolejne fale migracji sprawiły, że w Norwegii mówi się o dwóch grupach romskich. Najpierw – w XVI wieku – przybyli tu romani. Przez wieki ulegli silnej asymilacji. Kolejna grupa wywodzących się z Indii Romów – rom – pojawiła się nad fiordami w drugiej połowie XIX wieku. Byli to przybysze z Europy Środkowo-Wschodniej, głównie z terenów dzisiejszych Węgier i Rumunii (wielu romskich uchodźców przyjechało też do Norwegii w latach 90. ubiegłego wieku z Bałkanów). Ta grupa, rom, zachowała w większym niż romani stopniu odrębność kulturową i językową i stanowi część europejskiej romskiej diaspory. Romani jest w Norwegii kilka tysięcy, ludność rom ze statusem mniejszości narodowej liczy kilkaset osób.
Co tym grupom daje status mniejszości? Władze norweskie zobowiązały się działać tak, aby poszczególne mniejszości narodowe mogły zachować swoją tradycję, religię, kulturę i język. Zobowiązanie to wynika z konkretnych ram prawnych. Norwegia ratyfikowała bowiem Konwencję o ramowej o ochronie mniejszości narodowych Rady Europy. Dokument ten powstał właśnie po to, by wzmacniać działania na rzecz praw człowieka w różnych mniejszościowych, które zarazem w przeszłości często były grupami prześladowanymi.
W przeszłości czyniono wręcz odwrotnie. Na przykład ludność romani zmuszano do przyjęcia osiadłego trybu życia, a niekiedy poddawano przymusowej sterylizacji (i to nawet po II wojnie światowej), a kweńskie dzieci wysyłano do szkół z internatem, gdzie, w oddaleniu od środowiska rodzinnego, nie mogły porozumiewać się we własnym języku. Ponadto w konstytucji z 17 maja 1814 roku, do dziś będącej przedmiotem dumy, znalazł się z kolei tzw. paragraf żydowski – zabraniający Żydom przebywania na terenie Norwegii. Zniesiono go w 1851 roku, staraniem między innymi jednego z najważniejszych norweskich pisarzy epoki romantyzmu, Henrika Wergelanda (podobne zakazy dotyczyły Romów; na przykład w ustawie o cudzoziemcach uchwalonej w 1927 roku uchwalono, że wędrujący Romowie nie mają prawa wstępu do Norwegii; prawo w tym zakresie zmieniono dopiero w roku 1956). Najtragiczniejszą cezurą w dziejach żydowskiego osadnictwa w Norwegii był oczywiście Holocaust. 773 Żydów z około 2100 żyjących tu w roku 1942 zostało wysłanych do obozów koncentracyjnych, przeżyła to garstka. Niemcy nie działali sami, w transporcie tych Żydów mieli również udział Norwegowie. Podobny był los norweskich Romów, spośród 66 deportowanych do Auschwitz przeżyły 4 osoby.
Jako przykład naprawiania błędów przeszłości i współczesnej dbałości o zachowanie kultur mniejszości narodowych można wskazać między innymi obradującą przed paroma laty Komisję Prawdy i Pojednania czy utworzenie poświęconego społeczności Leśnych Finów Norsk skogfinsk museum. Uroczystego otwarcia placówki dokonała w 2025 roku królowa Sonja.