Koszyk, nożyk i wyprawa do lasu – dla wielu Polaków to jeden z obowiązkowych punktów późnego lata i jesieni. W Norwegii sezon grzybowy już trwa, a lasy potrafią być prawdziwym rajem dla grzybiarzy. Norweskie służby przypominają jednak o ostrożności. Szczególnie osobom, które nauczyły się rozpoznawać grzyby w innym kraju. Niektóre silnie trujące gatunki występujące w Norwegii mogą przypominać grzyby jadalne znane z innych części świata.
Norges sopp- og nyttevekstforbund, czyli Norweskie Stowarzyszenie Grzybów i Roślin Użytkowych, ogłosiło już rozpoczęcie sezonu 2026. Organizacja informowała latem, że grzyby zaczęły pojawiać się w lasach, a od 1 lipca działa również cyfrowa kontrola grzybów.
Dla Polaków mieszkających w Norwegii to dobra wiadomość. Grzybobranie jest przecież jednym z tych zwyczajów, które wyjątkowo łatwo przenieść z Polski do Skandynawii. Norwegia, ze swoimi ogromnymi obszarami leśnymi, daje ku temu znakomite możliwości.
Ale jest też druga strona medalu.
Polskie doświadczenie nie zawsze wystarczy
Giftinformasjonen, czyli Norweskie Centrum Informacji Toksykologicznej (NCIT), kieruje specjalne ostrzeżenie do osób, które przyzwyczaiły się do zbierania grzybów w innych krajach.
Powód jest prosty: gatunki jadalne i trujące różnią się pomiędzy krajami, a niektóre grzyby występujące w Norwegii mogą przypominać jadalne gatunki znane grzybiarzom z innych części świata. Norweskie służby co roku otrzymują zgłoszenia dotyczące poważnych zatruć. Wśród poszkodowanych są osoby, które pomyliły norweski gatunek z jadalnym grzybem znanym ze swojego kraju.
Dlatego nawet doświadczenie zdobyte przez lata grzybobrania w Polsce nie powinno zastępować poznania gatunków występujących w Norwegii.
Sześć szczególnie niebezpiecznych grzybów
W norweskiej przyrodzie występują tysiące gatunków grzybów. Większość nie stanowi śmiertelnego zagrożenia, ale NCIT wyróżnia sześć gatunków lub grup grzybów, których spożycie może doprowadzić do ciężkiego zatrucia i uszkodzenia narządów.
Są to:
- hvit fluesopp (Amanita virosa) – muchomor jadowity,
- grønn fluesopp (Amanita phalloides) – muchomor zielonawy, nazywany również sromotnikowym,
- spiss giftslørsopp (Cortinarius rubellus) – silnie trujący zasłonak,
- butt giftslørsopp (Cortinarius orellanus) – zasłonak rudy,
- flatklokkehatt (Galerina marginata) – hełmówka obrzeżona,
- niewielkie grzyby z rodzaju Lepiota.
W przypadku niektórych z nich nawet niewielka ilość może być niebezpieczna.
Szczególną ostrożność trzeba zachować w przypadku spiss giftslørsopp, który zawiera orellaninę prowadzącą do poważnego uszkodzenia nerek. Co dodatkowo utrudnia rozpoznanie zatrucia, pierwsze objawy mogą pojawić się dopiero po dłuższym czasie – zwykle od 36 godzin do nawet sześciu dni po spożyciu.
Nie rozpoznawaj grzybów za pomocą sztucznej inteligencji
Norweskie Centrum Informacji Toksykologicznej zaleca, aby nigdy nie używać sztucznej inteligencji jako podstawy do stwierdzenia, że znaleziony grzyb nadaje się do jedzenia. Błąd algorytmu może mieć w tym przypadku znacznie poważniejsze konsekwencje niż błędne rozpoznanie kwiatu czy drzewa.
Foto:
Niklas Sagrén/ Unsplash
Zdjęcie może nie pokazywać wszystkich cech potrzebnych do prawidłowego oznaczenia gatunku, a podobieństwo pomiędzy niektórymi grzybami jadalnymi i trującymi jest bardzo duże.
Nie jesteś pewien? W Norwegii sprawdzą grzyby za darmo
To jedna z najbardziej praktycznych możliwości dla osób rozpoczynających przygodę z grzybobraniem w Norwegii.
W sezonie Norges sopp- og nyttevekstforbund organizuje w wielu miejscach kraju bezpłatne kontrole grzybów – soppkontroll. Zebrane grzyby można pokazać osobie posiadającej odpowiednie kwalifikacje, która oceni, czy nadają się do spożycia.
Działa również Digital soppkontroll, czyli cyfrowa kontrola dostępna przez telefon. Usługa w tym sezonie została już uruchomiona 1 lipca.
To szczególnie dobre rozwiązanie dla osób, które dopiero uczą się norweskich gatunków.
Kilka zasad przed wyjściem do lasu
Norweskie Centrum Informacji Toksykologicznej radzi, aby zbierać i oczyszczać grzyby pojedynczo, nie mieszać nieznanych gatunków z tymi przeznaczonymi do jedzenia i wybierać tylko okazy na tyle rozwinięte, aby można je było pewnie rozpoznać. Nie należy jeść grzybów zgniłych ani mocno zaatakowanych przez robaki.
Warto również korzystać z aktualnych norweskich materiałów dotyczących grzybów. Stare atlasy mogą zawierać nieaktualne informacje dotyczące tego, które gatunki uważa się za jadalne.
Najważniejsza zasada jest jednak bardzo prosta: jeżeli nie masz stuprocentowej pewności, co znalazłeś – nie jedz tego.
Co zrobić w przypadku podejrzenia zatrucia?
W przypadku zjedzenia lub zaistnienia podejrzenia, że w posiłku znalazł się gatunek trujący, należy skontaktować się z norweską NCIT pod numerem 22 59 13 00. Telefon działa przez całą dobę. W przypadku poważnych objawów należy dzwonić pod numer alarmowy 113.
Nie warto czekać na wystąpienie objawów. W przypadku niektórych najgroźniejszych grzybów symptomy zatrucia mogą pojawić się z dużym opóźnieniem.
Norweski las jest dla wszystkich
Grzybobranie jest również dobrym pretekstem, żeby przypomnieć o jednej z najbardziej charakterystycznych zasad życia w Norwegii – allemannsretten, czyli prawie powszechnego dostępu do przyrody. Dzięki niemu można swobodnie poruszać się po większości terenów niezagospodarowanych i korzystać z tego, co oferuje natura, pamiętając jednocześnie o poszanowaniu przyrody, właścicieli gruntów i innych osób.
A więc koszyk w rękę i do lasu. Tylko z jedną ważną zasadą: zbieramy wyłącznie te grzyby, które naprawdę znamy.
Zapoznaj się z broszura przygotowaną przez Norweskie Centrum Informacji Toksykologicznej.