W przypadku sytuacji kryzysowej w Norwegii państwo ma prawo nałożyć na dorosłych mieszkańców szereg obowiązków, które nie są normą w czasie pokoju.
Dotyczy to wojny w Norwegii lub innym kraju wchodzącym w skład NATO. Jakie obowiązki i zobowiązania mogą zostać wówczas na nas nałożone?
Służba w obronie cywilnej
Obrona Cywilna w sytuacji kryzysowej wspiera służby, chroni ludność cywilną w czasie wojny i ewakuuje, jeśli istnieje poważne zagrożenie. Norweska Obrona Cywilna ma około 8000 osób zobowiązanych do służby, z czego około 600 osób co roku przechodzi szkolenie podstawowe.
Według ustawy o Ochronie ludności cywilnej (sivilbeskyttelsesloven) każda osoba w Norwegii między 18 a 55 rokiem życia ma obowiązek odbycia służby w obronie cywilnej, jeśli dostanie wezwanie – dotyczy to również osób, które nigdy nie odbyły szkolenia podstawowego.
– Przy podejmowaniu decyzji o nałożeniu obowiązku służby bierze się pod uwagę w szczególności potrzeby Obrony Cywilnej, zgromadzone informacje, ocenę stanu zdrowia, wyniki badań oraz rozmowy kwalifikacyjne. Jeśli zatem państwo znajdzie się w kryzysie lub wojnie, trzeba się liczyć z otrzymaniem takiego wezwania – przekazuje Razem Norge Ole Tom Johansen, rzecznik DSB. I dodaje: – Zgodnie z § 8 tejże ustawy obowiązek może zostać nałożony na wszystkie kobiety i mężczyzn w wieku od 18 do 55 lat przebywających na terenie Norwegii. Obrona Cywilna powinna w jak największym stopniu odzwierciedlać skład społeczeństwa, dlatego kobiety i mężczyźni są rekrutowani na równych zasadach. Obowiązek służby w Obronie Cywilnej dotyczy również cudzoziemców zamieszkałych w Norwegii.
Służba w wojsku
Nawet jeśli nie odbyłeś służby podstawowej, możesz także dostać wezwanie do służby w siłach zbrojnych. Jeśli jesteś pomiędzy 18 a 55 rokiem życia na mocy ustawy o obronie (forsvarslova) możesz zostać powołany do wojska w przypadku zagrożenia wojną.
Co ważne, takie wezwanie mogą dostać również osoby, które na komisji wojskowej zostały uznane za niezdolne do służby oraz Norwegowie przebywający za granicą – nie obowiązują wówczas typowe kryteria przyjęcia.
Przypomnijmy, że zgodnie z ustawą obowiązek służby wojskowej mają norwescy obywatele, którzy są zdolni do służby w Siłach Zbrojnych, od roku, w którym kończą 19 lat, do końca roku, w którym kończą 44 lata. Obywatele innych państw, którzy mają stały związek z Norwegią, mogą zostać objęci obowiązkiem służby wojskowej, chyba że umowa z ich krajem ojczystym temu przeszkadza. Jeśli Norwegia jest w stanie wojny z ich krajem, to wówczas są oni zwolnieni ze służby wojskowej.
Służba w policji
Okazuje się, że w razie wojny, dorosłe osoby nie tylko mogą dostać wezwanie do służby cywilnej i wojskowej, ale także policyjnej. Zgodnie z ustawą o obowiązku służby policyjnej (polititenestepliktlova) każdy w wieku 18-55 lat może zostać zobowiązany do pełnienia służby w policji.
Po otrzymaniu wezwania będziesz musiał odbyć maksymalnie 72-dniowe szkolenie. Dotyczy to sytuacji, gdy kraj będzie przygotowywał się do działań wojennych, w przypadku klęsk żywiołowych lub potrzeby zachowania porządku w społeczeństwie.
Praca personelu medycznego
Jeśli pracujesz jako personel medyczny – między innymi jako pielęgniarz, farmaceuta, kierowca karetki czy opiekun medyczny – w sytuacji kryzysowej możesz być zobowiązany do stawienia się w pracy.
Zgodnie z ustawą o przygotowaniu personelu medycznego (helseberedskapslova) pracownicy służby zdrowia mogą być zobligowani do pracy poza normalnymi godzinami lub w innym miejscu niż normalnie. Kobiety w ciąży oraz osoby mające dzieci poniżej 16 roku życia są w pewnym zakresie chronione przed poborem, ale nie w stanie wojny.
Obowiązek udostępnienia samochodu i garażu
W styczniu norweskie siły zbrojne wysłały listy do 14 tysięcy Norwegów z informacją, że w razie wojny wojsko będzie potrzebowało czegoś, co te osoby posiadają. Wojsko może zabrać między innymi twój samochód, łódź czy dom. Dotyczy to głównie dużych samochodów z napędem na cztery koła i o dużej ładowności, a także SUV-ów, pick-upów i vanów.
Norweskie siły zbrojne mogą ponadto użyć twojego garażu, warsztatu czy magazynu. Musisz się także liczyć z oddaniem wojsku większych pojazdów, na przykład koparek, pługów śnieżnych, spychaczy i ciężarówek.
Nowelizacja ustawy
W listopadzie 2024 roku rząd przedstawił projekt nowelizacji ustawy o obronie cywilnej (sivilbeskyttelseslova). Najważniejszą zmianą, jakiej politycy się domagają, jest obowiązek pracy dla ludzi w wieku od 18 do 72 lat w przypadku wojny lub kryzysu.
Nie będą wówczas obowiązywały przepisy dotyczące godzin pracy, wymogów sanitarnych i ochrony środowiska, bezpieczeństwa oraz prawa do urlopu i zwolnienia lekarskiego. Obowiązek pracy nie może jednak łamać konstytucji ani podstawowych praw człowieka.
Za odmowę pracy – czyli złamanie tego prawa w sytuacji wojny – rząd proponuje karę do 3 lat pozbawienia wolności.
– Propozycja dotyczy wyjątkowo poważnych sytuacji, w których królestwo jest w stanie wojny, istnieje groźba wojny albo niepodległość lub bezpieczeństwo królestwa są zagrożone – podkreśla Camilla Fosse z wydziału komunikacji Ministerstwa Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa Publicznego w NRK.
Należy pamiętać, iż te środki dotyczą jedynie stanu zagrożenia wojną lub kryzysem – dlatego nie są możliwe w normalnej sytuacji. Mają służyć zapewnieniu obrony i umożliwić funkcjonowanie szpitali czy sieci energetycznych.
Projekt nowelizacji ustawy jest rozpatrywany przez Komisję Sprawiedliwości (Justiskomiteen). Najpóźniej 1 kwietnia Storting otrzyma rekomendacje.