Wolność. Kocham i rozumiem. Ale czy potrafię ją chronić?

11 listopada, dzień dumy, pamięci i wdzięczności. Dzień, w którym my Polacy przypominamy sobie, że wolność nie została nam podarowana, ale że została wywalczona. Po 123 latach zaborów Polska nareszcie odzyskała niepodległość, jednak 108 lat później, wciąż uczymy się, jak z tej wolności korzystać, jak jej bronić i jak nie pozwolić, by stała się narzędziem do podzielenia naszego narodu. 

Jest coś niezwykłego i pięknego w polskiej historii. Przez ponad sto lat nie było nas na mapach Europy, a jednak Polska nie przestała istnieć – żyła w języku, w pieśniach, w rodzinnych opowieściach, w religii,  w kulturze, w marzeniach kolejnych pokoleń. Istniała w ludziach, którzy nie godzili się na to, by ktoś inny decydował o ich przyszłości.

Tak jakby wolność pokoleniami płynęła w polskich żyłach, wybijała rytm w polskich sercach.

Dlatego być może trudno nam milczeć, kiedy czujemy, że ktoś próbuje nam ją ograniczyć. Może z tego powodu wychodzimy na ulice, protestujemy, spieramy się, domagamy się sprawiedliwości i solidarnie stajemy obok siebie, nawet, kiedy nie zawsze potrafimy się porozumieć. 

Tegoroczne Święto Niepodległości przychodzi jednak w wyjątkowo trudnym momencie.

Jeszcze nie opadły emocje po tragedii w Krakowie, kiedy 7 listopada, w samym sercu miasta, na Rynku Głównym, padły strzały. Zginęło sześć osób, kilkanaście zostało rannych. Kolejne trzy ofiary odnaleziono w miejscu zamieszkania sprawcy. Zwykłe sobotnie popołudnie zamieniło się w dramat, który wstrząsnął całą Polską, a Kraków, serce polskiej historii, kultury i wolności, stał się miejscem niewyobrażalnej przemocy.

Trudno pisać dziś o niepodległości, nie myśląc o tych, którzy dosłownie przed chwilą stracili życie. O ich rodzinach, o rannych, o świadkach, o ludziach, którzy jeszcze długo będą nosić w sobie strach i traumę tamtego dnia.

Ta tragedia przypomina nam, że wolność nie oznacza jedynie suwerenności państwa, ale oznacza również prawo człowieka do życia bez strachu, do spacerowania ulicami własnego miasta w poczuciu bezpieczeństwa. Prawo do powrotu do domu. Czym jest wolność, jeśli człowiek boi się drugiego człowieka?

W tym samym czasie Warszawa jest miejscem protestów i politycznych napięć. Spór wokół Trybunału Konstytucyjnego wyprowadził ludzi na ulice, przed budynkiem pojawiły się transparenty, policyjne kordony, demonstranci przekonani, że bronią fundamentalnych wartości państwa. 

Jedni mówią o obronie praworządności, inni o obronie konstytucyjnego porządku przed polityczną ingerencją, a każda ze stron odwołuje się do demokracji, prawa i wolności. 

Wolność nie może należeć tylko do jednej strony politycznego sporu i nie jest własnością żadnej partii, żadnego rządu ani żadnego środowiska. Nie można jej zawłaszczyć, ogłaszając, że tylko my jesteśmy prawdziwymi patriotami, a ci, którzy myślą inaczej, stoją po przeciwnej stronie.

Polska należy do nas wszystkich.

Do tych, którzy dziś maszerować będą z biało-czerwoną flagą i do tych, którzy postanowili zostać w domu. Tak samo należy do tych, którzy władzę popierają, jak i do tych, którzy przeciwko niej protestują. Należy również do tych, którzy zostali w kraju, i do tych, którzy wyjechali, szukając lepszego życia.

Do nas, Polaków mieszkających w Norwegii, również. Emigracja nie odbiera nam polskości. Czasami wręcz przeciwnie – pozwala spojrzeć na nią z innej perspektywy.

Żyjąc poza granicami Polski, uczymy się, że można kochać swój kraj, a jednocześnie dostrzegać jego słabości, że patriotyzm nie musi oznaczać zgody na wszystko, że można być dumnym z historii i jednocześnie krytycznie patrzeć na teraźniejszość. Uczymy się także, że demokracja to coś więcej niż wybory, to codzienna praktyka słuchania innych, szanowania różnic i szukania porozumienia, nawet wtedy, gdy wydaje się ono niemożliwe.

Niepodległość odzyskaliśmy w 1918 roku, ale historia pokazała, że nie była nam dana raz na zawsze. Przyszły wojna, okupacja, lata komunistycznego zniewolenia, a potem wraz z Solidarnością kolejna walka o prawo do samostanowienia.

Każde pokolenie musiało na nowo odpowiadać sobie na pytanie, czym jest wolność. Nasze pokolenie również musi znaleźć na nie odpowiedź.

Może dzisiaj największym wyzwaniem nie jest już walka z obcym zaborcą, ale umiejętność życia razem pomimo różnic? Albo obrona demokracji bez pogardy wobec tych, którzy mają inne poglądy, albo sprzeciw wobec przemocy, zanim przerodzi się ona w tragedię i odpowiedzialność za słowa, zanim staną się nienawiścią.

Nie musimy zgadzać się ze sobą we wszystkim, żeby być jednym narodem, ani nie musimy mieć takich samych przekonań, żeby szanować swoje prawo do ich wyrażania. I wcale nie musimy krzyczeć głośniej od innych, żeby udowodnić, że kochamy Polskę.

Wolność jest przecież także odpowiedzialnością – za siebie, za drugiego człowieka, za wspólnotę, którą tworzymy.

Dziś myślimy o tych, którzy 108 lat temu mogli po raz pierwszy od pokoleń powiedzieć: mamy własne państwo. Myślimy o tych, którzy za wolność oddali życie, ale myślimy również o Polsce współczesnej – poranionej politycznymi podziałami, wstrząśniętej tragedią w Krakowie, pełnej niepokoju, a jednocześnie wciąż zdolnej do solidarności.

A właśnie solidarność jest jedną z najpiękniejszych rzeczy, jakie potrafimy z siebie wydobyć.

Widzieliśmy ją także po krakowskiej tragedii, kiedy ludzie ruszyli oddawać krew, pomagać poszkodowanym i wspierać rodziny ofiar. Widzieliśmy ją w trosce o drugiego człowieka, w odwadze, by przeciwstawić się przemocy, w gotowości, by budować mosty tam, gdzie inni stawiają mury.

Wolność i solidarność płyną w polskich żyłach, ale jak uczy historia to od nas zależy, czy przekażemy je kolejnym pokoleniom jako wartości, które nas łączą, czy jako hasła, którymi będziemy walczyć przeciwko sobie.

W dniu Święta Niepodległości życzymy Polsce spokoju, mądrości, odwagi do rozmowy. I takiej wolności, w której każdy człowiek może czuć się bezpieczny, szanowany i u siebie.

O Polskę warto walczyć, ale jeszcze bardziej warto nauczyć się żyć w niej razem.