Samefolkets dag, czyli Narodowy Dzień Saamów, obchodzony jest co roku 6 lutego i stanowi wspólne święto Saamów we wszystkich państwach, na których terytorium rozciąga się Sápmi – tradycyjna ziemia Saamów: w Norwegii, Szwecji, Finlandii i Rosji. Dzień ten jest jednym z czterech oficjalnych symboli narodowych Saamów, obok flagi, narodowego joiku i hymnu.
Dlaczego 6 lutego?
6 lutego 1917 roku w Trondheim rozpoczęło się wydarzenie, które dziś uznawane jest za kamień milowy w historii Saamów: pierwszy duży, ponadregionalny zjazd polityczny rdzennych mieszkańców północy Europy. Przez cztery dni — od 6 do 9 lutego — do miasta przybywali Saamowie z całej Norwegii, od południowych obszarów po daleką północ, a także delegaci ze Szwecji. Było to pierwsze w historii spotkanie, które przekroczyło granice państwowe i lokalne lojalności.
Uczestnicy mówili później o tym momencie jako o dniu, „w którym Saamowie po raz pierwszy obudzili się, by działać razem jako jeden naród”.
Kobiety w centrum wydarzeń
Szczególnie ważną postacią zjazdu była Elsa Laula Renberg (1877-1931) – wybitna działaczka i jedna z czołowych saamskich aktywistek swoich czasów. To ona zaproponowała zorganizowanie spotkania, a komitet przygotowawczy został powołany przez Brurskankens Lappekvindeforening – pierwszą saamską organizację kobiecą.
Na porządku obrad znalazły się m.in. potrzeba organizacji politycznej Saamów, ochrona tradycyjnej hodowli reniferów, sprzeciw wobec polityki norwegizacji w szkołach.
Droga do ustanowienia święta
Choć znaczenie zjazdu z 1917 roku było powszechnie uznawane, droga do ustanowienia jednego narodowego dnia była długa. Przez lata rozważano różne daty: 18 sierpnia, związany z powstaniem Rady Saamów; 8 listopada — rocznicę powstania w Kautokeino; 2 października, gdy podpisano traktat Lappekodicillen regulujący prawa Saamów do transgranicznego wypasu.
Dopiero w 1992 roku, podczas konferencji Rady Saamów, zapadła jednogłośna decyzja: 6 lutego stanie się Narodowym Dniem Saamów. Wybrano nie moment konfliktu ani traktatu, lecz dzień współpracy i wspólnego głosu. Symboliczny początek nowoczesnej saamskiej polityki.
Jak obchodzony jest Samefolkets dag?
Święto obchodzone jest na różne sposoby – od kameralnych spotkań po duże festiwale trwające kilka dni. Typowe elementy obchodów to wywieszanie flagi saamskiej i narodowych flag państw, wspólne śpiewanie hymnu Saamów, serwowanie tradycyjnych potraw, a także wydarzenia kulturalne, koncerty i wystawy.
Szczególnie aktywnie w obchody włączają się szkoły i przedszkola, które przybliżają dzieciom historię i kulturę Saamów.
Od 2003 roku 6 lutego jest w Norwegii oficjalnym dniem flagowym.
Tradycyjne życzenia
W tym dniu składa się też proste życzenia, wypowiadane w różnych językach tego samego narodu:
lihkku beivviin, læhkoeh biejjine, vuorbbe biejvijn — „szczęśliwego dnia”.
Symbol jedności
Narodowy Dzień Saamów nie jest wyłącznie spojrzeniem w przeszłość. To przypomnienie, że walka o prawa rdzennych ludów, ochronę języków i kultury wciąż trwa. W świecie, który coraz częściej mówi o różnorodności, Saamowie pozostają żywym dowodem na to, jak krucha — i jak silna zarazem — może być tożsamość pozbawiona państwowych granic.
Źródło: Store norske leksikon