Za nami wybory parlamentarne w Norwegii. Walka między dwoma głównymi obozami była zacięta i wyrównana. Jednym z najintensywniej komentowanych wątków, które przewijały się w kampanii, było to, które małe partie przekroczą próg wyborczy i będą w stanie wydatnie wesprzeć głównych graczy. Nie udało się to Venstre (norw. „lewo”), partii lewicowej… tylko z nazwy. Co to za ugrupowanie?
Na polski nazwę partii „Venstre” tłumaczy się bądź to jako „Lewica” (zgodnie ze źródłosłowem), bądź – co jest bliższe rzeczywistości politycznej – Norweska Partia Liberalna. Jest to sojusznik między innymi „Høyre” (norw. prawo), czyli Norweskiej Partii Konserwatywnej oraz pozostałych obecnych w Stortingu partii (centro)prawicowych. Jak to się stało, że Lewica jest… prawicowa?
Wszystko ma swoje korzenie w dość odległej historii. Venstre to pierwsza norweska partia polityczna. Została założona w 1884 roku. Początkowo w norweskim parlamencie zasiadały tylko dwie partie, Venstre i Høyre, lewica i prawica – wzorem parlamentu francuskiego z czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Wtedy rzeczywiście partie te były względem siebie opozycyjne. Venstre dążyła między innymi do zagwarantowania ośmiogodzinnego dnia pracy, uzyskania praw wyborczych przez kobiety i mocnej pozycji parlamentu. Konserwatyści z Høyre woleli zaś silną władzę królewską.
Z biegiem lat, gdy polityczny krajobraz Norwegii stał się bardziej zróżnicowany i na lewo od „Lewicy” powstały chociażby Zieloni (Miljøpartiet de Grønne) czy Czerwoni (Rødt), a Venstre przesunęła się do centrum, okazało się, że Venstre i Høyre mogą mieć ze sobą sporo wspólnego.
Łączy je wolność
Na sztandarach Venstre znajduje się liberalizm socjalny – państwo ma być gwarantem pewnego poziomu bezpieczeństwa socjalnego, ale jednocześnie dawać jednostkom duży zakres swobód. Tak rozumiana wolność – w praktyce przejawiająca się na przykład w zamiłowaniu do cięć podatkowych czy sympatyzowaniu z ideą otwierania sklepów w niedziele – to coś, co podoba się i innym partiom po prawej stronie norweskiej polityki, ale bynajmniej nie oznacza to pełnej zgody między nimi.
Doskonale widać to było przed wyborami, gdy partie prawicowego bloku (Høyre, Fremskrittspartiet, Venstre i Kristelig Folkeparti) nie mogły dojść do porozumienia w kwestii tego, kto miałby stanąć na czele współtworzonego przez nie rządu. Venstre i Kristelig Folkeparti – niewielkie ugrupowania mogące stanowić jedynie języczek u wagi – mocno postulowały, by w razie zwycięstwa prawicy premierką została liderka Høyre Erna Solberg, a nie Sylvi Listhaug z najmocniej wychylonej w prawo Fremskrittspartiet (FrP; w tej chwili drugiego największego norweskiego gracza politycznego po centrolewicowej Arbeiderpartiet).
Kości niezgody
Przykładami kwestii, w których poglądy prawicowego mainstreamu przesuwającego się ku światopoglądowi FrP nie są zgodne z wizją centrowej Venstre, to chociażby polityka klimatyczna czy kwestia imigracji, gdzie stanowisko Venstre jest zdecydowanie mniej konserwatywne niż w przypadku FrP, i to zarówno na poziomie szczegółów, jak i pryncypiów. W przygotowanym przez NRK przedwyborczym przewodniku po partiach politycznych sztab Venstre na przykład „całkowicie zgodził się” ze stwierdzeniem „Imigracja uczyniła Norwegię lepszym krajem”, podczas gdy ze strony FrP padła „całkowita niezgoda”. Co ciekawe, ogólny poziom zgodności w tej ankiecie był pomiędzy Venstre a FrP dużo niższy niż pomiędzy Venstre a… Zielonymi i wynosił odpowiednio 52% i 72%. „Lewicę” przy centroprawicy trzyma więc liberalizm gospodarczy, ale w wielu sprawach światopoglądowych jej serce bije jednak po lewej stronie.
Próg progowi nierówny
Prawicowemu blokowi zabrakło trochę głosów, do przejęcia władzy nie doszło. Venstre wbrew swoim nadziejom nie stała się więc języczkiem u wagi ani nie przekroczyła wynoszącego 4% progu wyborczego. W Stortingu kolejnej kadencji znajdą się jednak i reprezentanci tej partii – Venstre otrzyma trzy mandaty. Jak to możliwe?
Dzieje się tak dlatego, że koncepcja progu wyborczego wygląda w Norwegii nieco inaczej niż w Polsce. W Stortingu można zasiadać bez przekroczenia przez swoje ugrupowanie 4% poparcia w skali kraju, ponieważ większość miejsc w parlamencie (150 z 169) to mandaty okręgowe, a próg wyborczy dotyczy tylko rozdzielenia pozostałych 19 mandatów, nazywanych mandatami wyrównawczymi. Ich celem jest zrekompensowanie nierówności pomiędzy liczbą przyznanych mandatów okręgowych a procentem poparcia wyborców.
W nadchodzącej kadencji z ramienia Venstre pojawi się w Stortingu jedna osoba wybrana w okręgu Akershus i dwie w Oslo. A strona sali obrad – prawa lub lewa – będzie zaś… nieistotna. Parlamentarzyści zasiadają bowiem w Stortingu nie wedle przynależności partyjnej, lecz geograficznej, obok pozostałych parlamentarzystów z okręgu, gdzie zostali wybrani.