W marcu 1942 roku do Norwegii trafił pierwszy transport polskich jeńców wojennych. Byli to w większości uczestnicy kampanii wrześniowej, wzięci do niewoli i osadzeni w obozach jenieckich na terenie rzeszy.
Dlaczego trafili do krainy fiordów?
Hitler postanowił uczynić ten kraj częścią tak zwanego wału atlantyckiego czyli siecią umocnień ciągnącą się wzdłuż wybrzeża od południowej Francji aż do północnej Norwegii.
Samo ukształtowanie terenu bardzo sprzyjało niemieckim planom strategicznym, jednak wykonanie umocnień było niezwykle trudne z tego samego powodu, a dodatkowo trzymilionowa Norwegia nie była w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości ludzi do wykonania tej gigantycznej pracy.
Dlatego właśnie skierowano tu tysiące jeńców i robotników przymusowych.
Założono około 500 obozów pracy, lecz nie funkcjonowały one jednocześnie, a w zależności od potrzeb.
Często były tymczasowe, zaimprowizowane w szkołach lub innych budynkach, które łatwo było otoczyć drutem kolczastym.
Warunki pracy przy budowie Festung Norge, czyli twierdzy Norwegia, której pozostałości możemy również obejrzeć w Møvik, były niesłychanie ciężkie. Więźniowie podzieleni na małe grupy, „komanda” pracowali bez względu na pogodę w trudnym terenie. Zimno i głód były nieodłącznymi towarzyszami niedoli.
Poza pracą, większość czasu jeńcy poświęcali na „organizowanie” jedzenia, gdyż dieta obozowa była bardzo jałowa.
Wodnista zupa, chleb a raczej coś co chleb przypominało, czasem ryby, gotowana brukiew oraz kawa z cykorii, stanowiły podstawę ich posiłków.
Prócz Polskich jeńców wojennych, do Norwegii trafili między innymi także Francuzi, Rosjanie, Jugosłowianie.
Ci ostatni traktowani byli ze szczególnym okrucieństwem, jako komuniści z partyzantki Tity dającej się Niemcom mocno we znaki na Bałkanach.
Tak jak w większości obozów pracy, i tu więźniowie starali się sobie pomagać.
Istniała także zasada spowalniania wysiłku. Trzeba było pracować, aby nie narazić się na represje i jednocześnie robić to tak wolno i nieudolnie, aby swoją pracą nie wzmacniać wojskowej potęgi Niemiec. Symbolem tego oporu był żółw, często malowany na ścianach baraków lub ryty w kamieniach.
Łącznie do pracy w Norwegii trafiło około 17 tysięcy Polaków. Byli to jeńcy wojenni, pracownicy przymusowi oraz Polacy wcieleni do Wehrmachtu, którzy mieli pełnić rolę strażników. Co ciekawe w każdej z tych grup zdarzali się uciekinierzy.
Po zakończeniu działań wojennych w maju Polscy oficerowie łącznikowi z ramienia rządu w Londynie działali w sprawie repatriacji rodaków, jednak jesienią 1945 sprawę przejęli przedstawiciele Polskiej Misji Repatriacyjnej, specjalnie powołanej w tym celu komórki komunistycznej władzy w Warszawie.
Prowadzili oni weryfikację osób pragnących wrócić do kraju. Wielu siłą wcielonych do Wehrmachtu dostało decyzję odmowną.
11,4 tysięcy Polaków wyraziło chęć powrotu, około 2,3 tysięcy zdecydowało się pozostać na emigracji, oczywiście nie wszyscy zamieszkali w Norwegii.
Pamięć o tych wydarzeniach jest zaniedbana i dlatego Narvik Krigsmuseum we współpracy z Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, organizuje wystawę poświęconą losom polskich jeńców wojennych w Norwegii.
Wystawa została otwarta 28 września bieżącego roku w Narvik. Zachęcam wszystkich, którzy mają taką możliwość do odwiedzenia jej i zgłębienia swojej wiedzy. Wstęp wolny.
3 komentarze
los Polskiego więźnia Garbatka chciałbym poznac
Dzień dobry! Jestem córką jeńca z kampanii wrześniowej z bitwy nad Bzurą. Mój 14-letni wnuk zainteresował się historią wojenną mojego taty i prosi o jej uzupełnienie o szczegóły, których nie znam. Tata nazywał się JAN KOTAS znam takie dane o nim z tamtego okresu Stalag XA numer 76142. Wiem też, że tata po wyzwoleniu dostał się do Danii do miasta Aarhus. Do Polski tata przypłynął 18 grudnia 1945 roku.
Czy istnieje jakiś rejestr jeńców przebywających w obozach w Norwegii? Czy numer, który podałam mógłby być przydatny w jakiś sposób.
Pragnę dodać, że tata mój urodził się w 1909 roku. Ja jestem córką z jego drugiego małżeństwa, które zawarł po śmierci pierwszej Żony. Rodzinie ze strony mamy udało się dosyć dokładnie odtworzyć historię z czasów wojny, pracę w Niemczech i małżeństwo z poznanym tam Holendrem. Kiedy byliśmy dziećmi rodzice opowiadali o wojnie, ale mój tata rozmawiał o tym tylko z dorosłymi siostrzeńcami. Być może ze względu na zbyt przykre wspomnienia.
Żałuję, że tak późno natrafiłam na ten post. Pozdrawiam Osobę, która zechce odpowiedzieć na moje pytanie. Zdaję sobie sprawę,że uzyskanie informacji może być niemożliwe, niemniej będę wdzięczna za odpowiedź.
Jadwiga Matusiak
Dziękujemy za komentarz. Sprobujemy Pani pomóc. Czy mail, który Pani podała, jest właściwy? Pozdrowienia z redakcji