Pracowałeś w Polsce, przeprowadziłeś się do Norwegii i po kilku latach poważnie zachorowałeś. Czy możesz otrzymać norweską rentę z tytułu niezdolności do pracy (uføretrygd)? Norweskie przepisy wymagają co do zasady pięciu lat wcześniejszego członkostwa w systemie ubezpieczeń społecznych. Okresy ubezpieczenia z innych krajów EOG mogą być doliczane, ale norweskie władze wymagały, by zachowana była ich ciągłość. Trybunał EFTA uznał, że taki warunek jest sprzeczny z zasadami EOG w przypadku sumowania okresów ubezpieczenia z różnych państw.
Trybunał EFTA wydał opinię doradczą 10 listopada 2026 roku. Dotyczy ona przepisów norweskiej ustawy o ubezpieczeniach społecznych (folketrygdloven), regulujących prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy (uføretrygd).
Zgodnie z § 12-2 ustawy prawo do świadczenia przysługuje co do zasady osobie, która była członkiem norweskiego systemu ubezpieczeń społecznych (folketrygden) przez pięć lat bezpośrednio przed momentem powstania niezdolności do pracy.
Do wymaganego okresu można doliczyć okresy ubezpieczenia w innych państwach EOG, jeżeli zgodnie z prawem danego kraju uprawniają one do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy. NAV wymagał jednak, aby okresy te tworzyły ciągłość.
O interpretację przepisów EOG zwrócił się do Trybunału norweski Sąd Najwyższy (Høyesterett), przed którym rozpatrywane są dwie sprawy dotyczące odmowy przyznania świadczenia.
Kilka miesięcy przerwy
Pierwsza sprawa dotyczy obywatela Hiszpanii urodzonego w Pakistanie. W 2005 roku przeprowadził się do Hiszpanii, gdzie pracował i był objęty tamtejszym systemem ubezpieczeń społecznych. 10 kwietnia 2013 roku przeniósł się do Norwegii. W styczniu 2016 roku stał się niezdolny do pracy.
NAV uwzględnił okresy ubezpieczenia w Hiszpanii i Norwegii, ale odmówił przyznania renty. Powodem była przerwa w hiszpańskim okresie ubezpieczenia – od 25 grudnia 2012 roku do przeprowadzki do Norwegii. Zdaniem NAV oznaczało to, że nie został spełniony warunek nieprzerwanego członkostwa.
Druga sprawa dotyczy obywatelki Niemiec urodzonej w Maroku. Do Norwegii przeprowadziła się w 2005 roku, a niezdolna do pracy stała się w kwietniu 2008 roku.
W jej przypadku obowiązywał jeszcze wcześniejszy, trzyletni wymóg członkostwa w systemie ubezpieczeń społecznych. Pięcioletni okres został wprowadzony dopiero od stycznia 2021 roku.
Obie osoby przegrały wcześniej przed Trygderetten, czyli sądem ubezpieczeń społecznych, oraz przed sądami apelacyjnymi (lagmannsretten). Następnie sprawy trafiły do Sądu Najwyższego, który zwrócił się do Trybunału EFTA o interpretację przepisów EOG.
Co orzekł Trybunał EFTA?
„Artykuły 28 i 29 Porozumienia EOG wykluczają stosowanie wymogu nieprzerwanego członkostwa, takiego jak przewidziany w folketrygdloven” – wynika z opinii Trybunału.
Trybunał podkreślił, że przy sumowaniu okresów ubezpieczenia należy uwzględniać okresy, które zgodnie z prawem innego państwa EOG uprawniają do świadczeń z tytułu danego ryzyka.
Zwrócił również uwagę na różnice między systemami ubezpieczeń społecznych. W Norwegii członkostwo w folketrygden wynika co do zasady z legalnego zamieszkania w kraju, także w okresach bez zatrudnienia. W innych państwach EOG prawo do ubezpieczenia może zależeć od wykonywania pracy.
W konsekwencji osoba, która mieszkała w Norwegii, mogła zachować ciągłość członkostwa nawet w okresie bez pracy. Tymczasem pracownik przemieszczający się między państwami EOG mógł utracić ciągłość ubezpieczenia z powodu przerwy w zatrudnieniu za granicą.
Zdaniem Trybunału takie rozwiązanie stanowi pośrednie nierówne traktowanie pracowników korzystających ze swobody przemieszczania się. Norwegia nie wykazała również, że ograniczenie jest konieczne do ochrony finansów systemu ubezpieczeń społecznych.
Trybunał zwrócił uwagę, że wysokość świadczenia i tak zależy od okresu członkostwa w norweskim systemie. Odmowa przyznania całego świadczenia z powodu przerwy w ubezpieczeniu w innym kraju EOG jest więc nieproporcjonalna.
Podobne stanowisko zajęły Urząd Nadzoru EFTA (ESA) oraz Komisja Europejska.
– Nie tylko NAV popełnił błąd. To sama ustawa jest sprzeczna z prawem EOG – powiedział John Christian Elden, adwokat reprezentujący Hiszpana, w komunikacie kancelarii Elden Advokatfirma.
– Niepokojące jest to, że Norwegia tak długo po aferze w NAV wciąż nie uporządkowała stosowania zasad EOG w ubezpieczeniach społecznych – dodał.
Chodzi o aferę ujawnioną jesienią 2019 roku. NAV błędnie wymagał wówczas, by osoby pobierające świadczenia przebywały w Norwegii, mimo że przepisy EOG pozwalały im wyjeżdżać do innych krajów Unii Europejskiej. Obecna sprawa dotyczy jednak innego problemu – zasad sumowania okresów ubezpieczenia w różnych państwach.
Rząd podtrzymuje swoje stanowisko
Ministerstwo Pracy i Integracji (Arbeids- og inkluderingsdepartementet) nie zmienia stanowiska w sprawie norweskich przepisów.
– Uważamy, że obecne przepisy mieszczą się w ramach Porozumienia EOG. Poparły nas w tym dwie instancje sądowe – powiedziała agencji NTB sekretarz stanu Line Eldring z Partii Pracy.
– Norwegia nadal będzie stawiać warunki przyznania świadczeń. Przyjmuje to także Trybunał EFTA. Teraz o sprawach rozstrzygnie Sąd Najwyższy – dodała.
Opinia Trybunału EFTA ma charakter doradczy. Nie jest wyrokiem w sprawach obu osób i nie zmienia automatycznie norweskich przepisów.
NAV analizuje opinię Trybunału
13 listopada 2026 roku NAV opublikował komunikat dotyczący dalszego postępowania.
Urząd poinformował, że analizuje opinię Trybunału wspólnie z Ministerstwem Pracy i Integracji oraz Regjeringsadvokaten, czyli instytucją reprezentującą państwo w postępowaniach prawnych.
NAV zamierza przed końcem 2026 roku zdecydować, czy sprawa trafi do Sądu Najwyższego. Jeśli tak, urząd będzie musiał czekać na prawomocny wyrok. Jak przyznaje, trudno dziś powiedzieć, ile to potrwa.
Urząd zaznaczył jednocześnie, że na obecnym etapie nie może zmieniać indywidualnych decyzji wyłącznie na podstawie opinii Trybunału EFTA.
NAV zaleca osobom, których sprawa może być objęta tym rozstrzygnięciem, aby na razie nie składały nowych wniosków ani odwołań związanych z opinią Trybunału.
Ile osób może dotyczyć ta sprawa?
Dokładna liczba potencjalnie poszkodowanych osób nie jest znana.
– Nie znamy dokładnej skali błędnego stosowania przepisów, ale potencjalnie mówimy o bardzo wielu osobach, którym od 1991 roku niesłusznie odmówiono świadczeń – twierdzi Olaf Halvorsen Rønning z kancelarii Elden Advokatfirma.
To szacunek przedstawiciela kancelarii, a nie oficjalne dane NAV ani ustalenie Trybunału.
Co to oznacza dla ciebie?
- Opinia Trybunału EFTA nie zmienia automatycznie norweskich przepisów ani indywidualnych decyzji NAV.
- Sprawa może dotyczyć osób, które były ubezpieczone w Polsce lub innym kraju EOG, następnie przeprowadziły się do Norwegii i stały się niezdolne do pracy, zanim upłynął wymagany okres członkostwa w norweskim systemie.
- Szczególnie istotne są przypadki, w których NAV odmówił świadczenia z powodu przerwy w zagranicznym okresie ubezpieczenia.
- NAV analizuje obecnie opinię Trybunału i zapowiada decyzję dotyczącą dalszej drogi prawnej przed końcem 2026 roku.
- Urząd zaleca na razie, aby osoby potencjalnie objęte sprawą nie składały nowych wniosków ani odwołań związanych z opinią Trybunału – NAV sam poinformuje osoby, których sprawa dotyczy, gdy wyjaśnią się dalsze kroki.
- Warto zachować wcześniejsze decyzje NAV, dokumentację okresów ubezpieczenia w Polsce i innych krajach EOG oraz całą korespondencję z urzędem.
O tym, czy wcześniejsze odmowy będą mogły zostać ponownie rozpatrzone, zdecydują dalsze kroki prawne, w tym ewentualne rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.
Termin rozprawy przed Sądem Najwyższym nie jest jeszcze znany.
Dodaj komentarz