Rok 2003. Pub w Melbourne w Australii. Travis Garone i Luke Slattery, późniejsi współzałożyciele Movember, żartują przy piwie o tym, że trzeba przywrócić modę na wąsy.
Wraz z kręgiem swoich przyjaciół postanawiają przejść prosto do działania i zapuszczają wąsy na miesiąc, jednocześnie chcą zebrać po 10 dolarów australijskich, aby przekazać je na cel charytatywny walki z rakiem prostaty.
Rok później sytuacja się powtarza, jednak tym razem uczestników akcji jest już 450, a zebranych pieniędzy 54 000 AUD. W 2006 roku założyciele rejestrują organizację charytatywną Movember („Mo” od angielskiego słowa „moustache”, czyli wąsy i „november”, czyli listopad), a od 2007 roku organizacja zyskuje zasięg globalny.
Movember w ciągu dekady wyrósł z żartu 30 mężczyzn w pubie na kampanię w ponad 20 krajach. W kolejnych latach organizacja zaczęła finansować badania, założyła własny instytut i zabiega o zmiany w polityce zdrowotnej państw. Od pierwszej kampanii w akcji wzięło udział ponad 6 milionów osób. Movember podaje, że od 2003 roku zebrał ok. 1,8 mld AUD (ok. 12 mld NOK, czyli ok. 4,7 mld zł) i sfinansował ponad 1300 projektów na rzecz zdrowia mężczyzn.
Co roku w Norwegii około 700 osób umiera śmiercią samobójczą, a trzy na cztery z nich to mężczyźni. Według badań Movember prawie co trzeci mężczyzna nie ma bliskiego przyjaciela, a prawie połowa nie rozmawia otwarcie o swoich problemach.
Ten tekst wyjaśnia, czym jest Movember, co o zdrowiu mężczyzn mówią norweskie badania i gdzie Polacy w Norwegii mogą szukać wsparcia.
Czym jest Movember?
Movember to organizacja charytatywna na rzecz zdrowia mężczyzn, która zamienia jeden miesiąc zapuszczania wąsów w całoroczne finansowanie walki z rakiem prostaty, rakiem jąder oraz działań na rzecz zdrowia psychicznego i zapobiegania samobójstwom u mężczyzn. Jej deklarowany cel to powstrzymać przedwczesne umieranie mężczyzn.
Najważniejszy dla organizacji jest listopad: przez 30 dni trwa zbiórka, z której Movember finansuje badania i programy przez cały rok. W 2026 roku akcja trwa od 1 do 30 listopada pod hasłem „Make a Growmitment” („Zobowiąż się i zapuść wąsy”). Wąsy są symbolem zobowiązania wobec zdrowia mężczyzn. W tym miesiącu Movember zachęca do rozmowy, budowania więzi i wspólnej aktywności. Promocja zdrowia Movember sprowadza się do pięciu codziennych zachowań:
- utrzymuj kontakty
- rozmawiaj więcej
- znaj swoje wskaźniki ryzyka raka prostaty
- badaj jądra
- więcej się ruszaj
Dwa z pięciu dotyczą relacji z innymi ludźmi. Jedną z form budowania takich relacji są męskie kręgi, o których piszemy w dalszej części tekstu.
Movember podkreśla wartość więzi społecznych między mężczyznami w swojej pracy na rzecz zdrowia psychicznego.
Akcja dotarła do Norwegii około 2011 roku, a szczyt popularności osiągnęła w latach 2012–2014 jako masowa kampania w miejscach pracy, z Norweskim Towarzystwem Onkologicznym (Kreftforeningen) jako partnerem. Listopadowy program zdrowia mężczyzn dzieli z Niebieską Wstążką (Blå sløyfe) i Międzynarodowym Dniem Mężczyzn 19 listopada. Norweska konferencja z okazji tego dnia odbędzie się w tym roku w Bergen.
Konferencję finansuje państwo poprzez Norweski Urząd ds. Dzieci, Młodzieży i Rodziny (Bufdir). Rządowa Komisja ds. Mężczyzn w Norwegii (Mannsutvalget) zaproponowała w 2024 roku 35 działań. W obszarze zdrowia obejmują one m.in. specjalny komitet ds. zdrowia mężczyzn, analizę krajowych badań przesiewowych w kierunku raka prostaty, bardziej dostępne usługi dla chłopców i mężczyzn, silniejszą profilaktykę samobójstw oraz więcej miejsc spotkań dla chłopców i mężczyzn. Jednak organizacja MannsForum, zajmująca się sprawami chłopców i mężczyzn, poinformowała w październiku 2026 roku, że żadne z 35 działań nie zostało w pełni wdrożone.
Norweski Instytut Zdrowia Publicznego (Folkehelseinstituttet, FHI) podkreśla, że zapobieganie samobójstwom musi obejmować miejsca pracy, NAV, lekarzy rodzinnych, jak i organizacji wolontariackich.
Samotność w liczbach
Komisja WHO ds. Więzi Społecznych podała w czerwcu 2025 roku, że jedna na sześć osób na świecie jest samotna, a samotność wiąże się z ok. 871 000 zgonów rocznie – ok. 100 na godzinę. Samotność i izolacja są związane z większym ryzykiem udaru, chorób serca, cukrzycy, pogorszenia funkcji poznawczych i przedwczesnej śmierci, a osoby samotne są dwukrotnie bardziej narażone na depresję. Więzi społeczne natomiast mogą zmniejszać stan zapalny i chronić zdrowie przez całe życie.
Robert Waldinger, psychiatra z Uniwersytetu Harvarda, kieruje badaniem Harvard Study of Adult Development, prowadzonym od 1938 roku. Tłumaczy, że rozmowa z przyjacielem o tym, co nas martwi, uspokaja organizm: może obniżyć ciśnienie krwi i poziom hormonów stresu. Z badań wynika też, że osoby w udanych związkach lepiej znoszą ból fizyczny.
Z kolei organizatorzy Międzynarodowego Dnia Mężczyzn, powołując się na badania, podają, że na świecie:
- mężczyźni popełniają samobójstwa trzy razy częściej niż kobiety
- jeden na trzech mężczyzn padł ofiarą przemocy domowej
- mężczyźni umierają średnio cztery–pięć lat wcześniej niż kobiety (w Norwegii – 3,3 lat)
- mężczyźni chorują na raka płuc prawie dwa razy częściej niż kobiety (nie dotyczy Norwegii – tu brak wyraźnych różnic)
- mężczyźni chorują na choroby serca prawie dwa razy częściej niż kobiety (w Norwegii 1/3 razy)
Badanie jakości życia norweskiego urzędu statystycznego (Statistisk sentralbyrå, SSB) z 2026 roku wykazało, że 15% dorosłych, czyli ok. 680 000 osób, mocno odczuwa samotność. Samotność dotyczy 43% osób z objawami lęku lub depresji, wobec 5% osób bez takich objawów. Najbardziej narażeni są ci, którzy żyją sami. Według SSB osoby samotne są częściej mniej zadowolone ze swoich relacji i z życia w ogóle.
W Sandnes mężczyźni stanowią tylko 30% użytkowników bezpłatnej szybkiej pomocy psychologicznej (Rask psykisk helsehjelp). Zgadza się to z ustaleniem Komisji ds. Mężczyzn, że mężczyźni rzadziej korzystają z podstawowej opieki zdrowotnej, i z obserwacją norweskiej Dyrekcji Zdrowia (Helsedirektoratet), że szukają pomocy rzadziej i później niż kobiety.
W 2016 roku Reform i Szpital Uniwersytecki w Oslo (Oslo universitetssykehus) sprawdzili w grupach fokusowych, dlaczego mężczyźni unikają szpitalnych kursów radzenia sobie z chorobą. Rozmawiano z 25 osobami: chorymi mężczyznami i ich bliskimi.
Według raportu mężczyźni zgłaszają się po pomoc za późno, bagatelizują objawy, a chorobę traktują jak osobistą słabość. Większość uczestników nigdy wcześniej nie była w grupie wsparcia. W rozmowach swobodnie mówili jednak o uczuciach i cenili sobie udział.
Autorzy zalecili niskoprogowe (lavterskel, czyli bez skierowania i formalności) miejsca spotkań: nieformalne, oparte na rozmowie z innymi, którzy przeszli to samo. Na podobnej zasadzie działają męskie kręgi: regularne, dobrowolne spotkania, na których mężczyźni rozmawiają o tym, co przeżywają.
Badania Movember pokazały, że dwie trzecie mężczyzn w wieku 18–44 lat chce mieć więcej bliskich przyjaźni, ale zakłada, że inni mężczyźni tego nie chcą.
Z kolei w norweskim badaniu HUNT badacze przebadali w latach 2006–2008 ok. 36 000 dorosłych mieszkańców Trøndelag, a następnie obserwowali ich przez średnio osiem lat. Osoby, które aktywnie uczestniczyły w życiu klubów i stowarzyszeń, muzykowały, śpiewały, grały w teatrze, tańczyły lub spędzały czas na świeżym powietrzu, rzadziej umierały w tym okresie. U mężczyzn jedna taka aktywność wiązała się z niższym o 28 proc. ryzykiem zgonu, a dwie lub więcej z ryzykiem niższym o 44%, przy podobnych wynikach u kobiet.
Co mężczyzna może zrobić?
Jeśli czujesz się samotny i szukasz kontaktu z innymi mężczyznami, możesz:
- Dołączyć do istniejącej polskojęzycznej grupy – właśnie ruszyły zapisy na bezpłatne męskie kręgi w Oslo pod tym linkiem. Możliwe także kręgi online dla osób spoza Oslo.
- Założyć własną grupę wsparcia w twoim miejscu zamieszkania – potrzebujesz pomocy w tym po polsku – napisz do autora artykułu bezpośrednio na ten e-mail.
- Ciekawi cię coś więcej – napisz do autora artykułu z tym, co Cię interesuje, a poszukamy wspólnie czegoś odpowiedniego dla Ciebie.
Męskie kręgi nie zastępują opieki zdrowotnej. Jeśli potrzebujesz pomocy, zacznij od lekarza rodzinnego (fastlege).
Autor artykułu jest twórcą inicjatywy Every Wall is a Door (Ewiad.com), która organizuje męskie kręgi opisane w tekście.
W razie nagłej potrzeby korzystaj z poniższych numerów:
113 – zagrożenie życia, pogotowie ratunkowe. Całą dobę.
116 117 – pomoc lekarska (legevakt), gdy sprawa jest pilna, ale nie zagraża życiu. Całą dobę.
116 123 – Mental Helse Hjelpetelefonen, gdy potrzebujesz kogoś, kto wysłucha. Całą dobę.
22 40 00 40 – Kirkens SOS, wsparcie w kryzysie. Całą dobę.
116 111 – Alarmtelefonen for barn og unge, telefon dla dzieci i młodzieży. Całą dobę.
22 34 09 60 – Mannstelefonen, telefon zaufania dla mężczyzn prowadzony przez Reform. Czynny od poniedziałku do czwartku w godz. 17.00–20.00, z wyjątkiem świąt. Odbierają przeszkoleni wolontariusze, związani tajemnicą. Rozmawiają po norwesku lub angielsku.
Dodaj komentarz