Dnia 13 grudnia w krajach nordyckich obchodzony jest Dzień św. Łucji (Luciadagen). To tradycja łącząca katolicki kult z dawnymi nordyckimi zwyczajami, która symbolizuje światło w najciemniejszym czasie roku.
Historia i legendy
Łucja pochodziła z bogatej rodziny w Syrakuzach. Według legendy zdecydowała się żyć w czystości i poświęcić życie Bogu, choć panował wówczas okres prześladowania chrześcijan. Jej matka chciała ją wydać za mąż, lecz Łucja odmówiła ślubu, a cały posag przekazała ubogim. Odrzucony mężczyzna zgłosił władzom rzymskim, że Łucja jest chrześcijanką. Została skazana na wywóz do domu publicznego, a później na spalenie na stosie – jednak władzom nie udało się tego dokonać. Ostatecznie została zabita mieczem 13 grudnia 303 roku.
Inna legenda głosi, że Łucja modliła się do Boga o wyzdrowienie swojej śmiertelnie chorej matki. Kiedy jej modlitwy zostały wysłuchane, a matka ozdrowiała, wszystkie pieniądze rozdała najbiedniejszym mieszkańcom miasta. Została skazana, po tym jak opowiedziała o historii uzdrowienia jej matki dzięki modlitwom.
Pewne jest to, że św. Łucja zginęła śmiercią męczeńską około roku 300.
Imię Lucia pochodzi od łacińskiego słowa „lux”, czyli światło, co symbolizuje jej rolę w tradycji.
Obchody Luciadagen
Tradycja świętowania Luciadagen jest szczególnie popularna w Skandynawii, a do Norwegii dotarła w latach 50. XX wieku. Dzień św. Łucji jest obchodzony przede wszystkim w szkołach i przedszkolach. Dzieci biorą udział w luciatog – procesji, w której idą w białych szatach, śpiewając tradycyjną piosenkę „Sankta Lucia”. Z przodu pochodu znajduje się dziecko przebrane za Łucję, z koroną świec na głowie.
Nieodłącznym elementem święta są lussekatter – drożdżówki z szafranem, tradycyjnie pieczone na tę okazję. Ich spirale symbolizują słońce i życie, a przyprawa – szafran – nawiązuje do światła.
Korzenie w wierzeniach ludowych
Obchody Dnia św. Łucji w Skandynawii łączą elementy katolickiego kultu świętej z nordyckimi wierzeniami. Noc z 12 na 13 grudnia nazywana była lussinatt albo Lussi langnatt – uważano ją za najdłuższą i najciemniejszą w roku i wierzono, że wówczas zjawiają się złe moce, a razem z nimi duchy, czarownice i Lussi.
Według ludowego folkloru Lussi to nadprzyrodzona istota, która nadzoruje przygotowania do świąt Bożego Narodzenia i karze tych, którzy nie przestrzegają obowiązków. Jest szczególnie kojarzona właśnie z nocą 13 grudnia.
Dzień św. Łucji w Polsce
Dzisiaj Dzień św. Łucji nie jest popularny w Polsce, jednak dawniej właśnie 13 grudnia rozpoczynano przygotowania do Bożego Narodzenia. Wierzono, że nieprzestrzeganie tego terminu doprowadzi do kłótni w rodzinie. Górale podhalańscy uważali, że Dzień św. Łucji jest porą graniczną – najkrótszym dniem w roku, który sprzyja czarom i złym mocom. Dlatego okadzano wówczas domy i pieczono placki z ziołami.