Piętnaście procent uczniów norweskich ungdomsskole otrzymało w ciągu ostatniego roku niechciane wiadomości lub zdjęcia o charakterze seksualnym. Wśród starszej młodzieży problem przybiera jeszcze poważniejsze formy. FHI ostrzega, że to, co dzieje się na ekranie telefonu, może mieć bardzo realne konsekwencje dla zdrowia psychicznego młodych ludzi.
Najnowsze podsumowanie Norweskiego Instytutu Zdrowia Publicznego (FHI), opublikowane 27 sierpnia, pokazuje skalę cyfrowych naruszeń seksualnych, z którymi spotykają się dzieci i młodzież w Norwegii.
Według danych przywołanych przez FHI około 15 procent uczniów ungdomsskole (w Norwegii klasy 8–10, młodzież w wieku 13–16 lat) otrzymało w ciągu ostatnich 12 miesięcy niechciane wiadomości lub zdjęcia o charakterze seksualnym w internecie lub za pośrednictwem innych kanałów cyfrowych.
FHI zaznacza przy tym ważne rozróżnienie: samo otrzymanie niechcianej seksualnej wiadomości lub zdjęcia nie musi być klasyfikowane jako przemoc czy wykorzystanie seksualne. Dla młodej osoby może być jednak doświadczeniem nieprzyjemnym, przekraczającym jej granice i wywołującym poczucie zagrożenia.
Niechciane treści seksualne online
Trzy procent uczniów ungdomsskole poinformowało, że seksualizowane zdjęcia przedstawiające ich samych zostały udostępnione innym osobom wbrew ich woli, a około 1 procent badanych przyznało, że zostało oszukanych, było zmuszanych lub grożono im, aby przesłać własne seksualizowane zdjęcie.
Według badań problem nasila się wraz z wiekiem. Wśród uczniów szkół średnich (videregående) już około 22 procent deklaruje, że w swoim życiu doświadczyło naruszeń seksualnych związanych ze zdjęciami. Mogło to oznaczać między innymi zmuszanie lub groźby mające skłonić młodą osobę do wysłania seksualizowanego zdjęcia, rozpowszechnienie takiego materiału bez jej zgody albo sfotografowanie jej w sytuacji seksualnej wbrew jej woli.
Co więcej, 16 procent uczniów videregående deklaruje, że byli zastraszani, oszukiwani lub manipulowani, aby zrobić coś o charakterze seksualnym przez telefon lub internet. Dziewczęta zgłaszają takie doświadczenia częściej niż chłopcy.
To często nie jest obcy człowiek z internetu
Jednym z ważniejszych wniosków FHI jest to, kto stoi za takimi zachowaniami. Rodzice mogą wyobrażać sobie przede wszystkim dorosłego, anonimowego sprawcę kontaktującego się z dzieckiem przez internet. Badania pokazują jednak bardziej złożony obraz.
Większość młodych ludzi, którzy doświadczyli cyfrowych naruszeń seksualnych wiedzą, kto za nimi stoi, zna tę osobę. Jeśli sprawca jest znany, bardzo często jest nim rówieśnik.
– Wielu osobom cyfrowe naruszenia seksualne i wykorzystanie kojarzą się z dorosłymi, często nieznajomymi osobami w internecie. Chociaż jest to częścią problemu, badania pokazują, że jeśli młodzi wiedzą, kto stoi za takim zdarzeniem, często wskazują znanego sobie rówieśnika – wyjaśnia Else-Marie Augusti z Nasjonalt kunnskapssenter om vold og traumatisk stress (NKVTS).
Inne badania pokazują podobny problem
Opublikowane w sierpniu badanie Barn og medier 2026 Norweskiego Urzędu ds. Mediów (Medietilsynet) pokazuje, że 20 procent osób w wieku 13–18 lat otrzymało w ciągu ostatniego roku niechciane komentarze o charakterze seksualnym w internecie i w tym odpowiednio: 23 procent dziewczynek i 16 procent chłopców. Szczególnie duża różnica pojawia się w grupie 15–16-latków: seksualnych komentarzy doświadczyło 31 procent dziewcząt i 19 procent chłopców.
Medietilsynet ustalił również, że w 2026 roku wśród nastolatków otrzymujących niechciane komentarze seksualne aż 64 procent dostało je od nieznajomej osoby w internecie.
Warto jednak podkreślić, że w obu badaniach przyjęto zarówno inne pytania jak i inną metodologię, dlatego tych wartości nie należy bezpośrednio porównywać. Jednak wnioski można wysnuć podobne.
Młodzi często nie mówią o tym rodzicom
Inną niepokojącą sprawą, którą wykazały wspomniane badania jest sposób reagowania młodzieży.
Raport Medietilsynet wskazuje, że najczęstszą reakcją na niechciany komentarz seksualny jest… nicnierobienie. Czterdzieści dwa procent biorących udział w badaniu stwierdziło, że ignoruje takie zachowanie, 28 procent zablokowało nadawcę, a 18 procent skorzystało z funkcji zgłoszenia dostępnej w serwisie.
Jednocześnie bardzo niewielu młodych ludzi informuje o takich doświadczeniach rodziców, nauczycieli lub innych dorosłych. Dzieci, które doświadczyły niepokojących sytuacji w internecie, często obawiają się powiedzieć o nich dorosłym. Jednym z powodów może być przekonanie, że rodzice nie zrozumieją sytuacji albo w reakcji zabiorą im telefon czy zakażą korzystania z internetu.
Co powinien zrobić rodzic?
Pierwszą reakcją nie powinna być kara za wysłanie zdjęcia, korzystanie z konkretnej aplikacji czy rozmowę z nieznajomą osobą.
Najważniejsze jest stworzenie dziecku warunków, w których będzie mogło powiedzieć, co się wydarzyło. Zamiast oceniania i nakładania sankcji, które dziecko może odebrać jako karę, należy przede wszystkim rozmawiać i pomóc mu odzyskać kontrolę nad sytuacją.
Jeżeli seksualizowane zdjęcie lub film zostały rozpowszechnione bez zgody, policja radzi między innymi:
- zabezpieczyć dowody – zrobić zrzuty ekranu oraz zapisać informacje o tym, kto, gdzie i kiedy udostępnił materiał;
- zgłosić materiał w aplikacji lub serwisie, w którym został opublikowany;
- nie pozostawiać dziecka samego z problemem;
- skontaktować się z policją, jeżeli mogło dojść do przestępstwa;
- skorzystać z pomocy przy usuwaniu materiałów z internetu.
Rozpowszechnianie intymnych materiałów może być niezgodne z prawem. W przypadku seksualizowanych zdjęć i filmów przedstawiających osoby poniżej 18. roku życia przepisy są szczególnie restrykcyjne.
Gdzie szukać pomocy w Norwegii?
W przypadku podejrzenia przestępstwa można skontaktować się z lokalną policją pod numerem 02800, zgłosić się na komisariat albo przekazać informację policji. Jeżeli sytuacja wymaga natychmiastowej interwencji, numer alarmowy policji to 112.
Kripos zachęca również do przekazywania informacji o przypadkach seksualnego wykorzystywania dzieci w internecie – także wtedy, gdy osoba zgłaszająca nie jest pewna, czy sytuacja jest wystarczająco poważna.
Pomocne mogą być także serwisy, w których dzieci i młodzież mogą uzyskać pomoc po nieprzyjemnych lub niebezpiecznych doświadczeniach w internecie:
Slettmeg.no – bezpłatna pomoc i porady dotyczące m.in. usuwania niechcianych treści z internetu,
Ung.no — offentlig og kvalitetssikret informasjon for ungdom – oficjalny norweski portal informacyjny i poradniczy dla młodzieży,
Alarmtelefonen for barn og unge – pomoc dla dzieci i młodzieży,
Kors på halsen – możliwość anonimowej rozmowy z dorosłym.
To, co dzieje się online, nie pozostaje tylko online
FHI zwraca uwagę, że podział na „świat rzeczywisty” i „internet” coraz gorzej opisuje życie współczesnych nastolatków.
Doświadczenia przemocy, naruszeń seksualnych i wykorzystania są związane ze zwiększonym ryzykiem problemów ze zdrowiem psychicznym i fizycznym. Mogą wpływać na jakość życia, relacje społeczne, edukację, a w dalszej perspektywie również na funkcjonowanie w dorosłym życiu.
Dlatego FHI podkreśla potrzebę rozpoczynania profilaktyki odpowiednio wcześnie. Dzieci i młodzież powinny otrzymywać nie tylko wiedzę o tym, jak przeciwstawiać się presji, lecz również o tym, dlaczego nie wolno wywierać takiej presji na innych.
Ważną rolę mają tutaj rodzice. Zainteresowanie społecznym życiem dziecka – również tym odbywającym się w telefonie, komunikatorach, grach i mediach społecznościowych – może być jednym z czynników chroniących przed wykorzystaniem.
Jednocześnie badacze zwracają uwagę, aby nie przedstawiać internetu wyłącznie jako miejsca zagrożenia: większość młodych ludzi ani nie doświadcza takich zachowań, ani sama się ich nie dopuszcza, a wielu nastolatków potrafi stawiać granice i odmawiać pod wpływem presji.
Potrzebujesz pomocy po polsku? Poszukaj kontaktu z lokalną polską organizacją lub skontaktuj się z:
POLSKI DIALOG – AKTYWNI POLACY W NORWEGII
Stowarzyszenie Razem=Sammen tel. 929 34 315, forening(@)razemsammen.no