Norwegia rozpoczęła okres żałoby narodowej po śmierci króla Haralda V. Flagi opuszczono do połowy masztu, w całym kraju odbywają się uroczystości upamiętniające monarchę, a część zaplanowanych wydarzeń jest odwoływana lub przekładana. Dla mieszkańców najważniejsza jest jednak informacja praktyczna: żałoba narodowa nie oznacza zatrzymania normalnego życia. Sklepy mogą być otwarte, szkoły i urzędy działają, można iść do pracy, a wesela, urodziny czy wydarzenia sportowe mogą odbywać się zgodnie z planem.
Rząd Norwegii ogłosił narodowy okres żałoby – nasjonal sørgeperiode lub landesorg – od 28 sierpnia, czyli dnia śmierci króla Haralda V, do zakończenia jego uroczystości pogrzebowych.
W opublikowanym specjalnie na tę okazję przewodniku rząd podkreśla, że żałoba narodowa jest przede wszystkim czasem refleksji i symbolicznym wyrazem tego, że kraj pogrążony jest w smutku. Poza instytucjami państwowymi nie istnieje jednak rozbudowany zestaw nakazów określających, jak mieszkańcy mają zachowywać się w tym okresie.
Nie ma również obowiązku noszenia czarnych ubrań czy rezygnowania z prywatnych planów. Rząd zaznacza, że przeżywanie żałoby jest sprawą osobistą.
Czy sklepy i firmy są otwarte?
Tak. Żałoba narodowa nie oznacza zamknięcia sklepów, restauracji ani przedsiębiorstw.
Rząd jednoznacznie informuje, że podczas narodowego okresu żałoby społeczeństwo ma funkcjonować normalnie. Nie ma wymogu, aby firmy czy organizacje wstrzymywały działalność, a usługi publiczne mają być świadczone jak zwykle.
Poszczególne przedsiębiorstwa mogą oczywiście zdecydować o zamknięciu, skróceniu godzin pracy, przełożeniu wydarzenia lub innej formie uczczenia pamięci króla, ale jest to ich własna decyzja.
W miejscach pracy mogą pojawić się symboliczne gesty: minuta ciszy, zapalenie świecy czy wystawienie fotografii króla Haralda.
Czy szkoły i urzędy działają?
Tak. Sama żałoba narodowa nie oznacza zamknięcia szkół, przedszkoli, urzędów ani innych usług publicznych.
Szczególne zasady mogą natomiast zostać zastosowane w dniu pogrzebu. Rząd już zapowiedział, że dzień pogrzebu króla Haralda nie będzie oficjalnym dniem wolnym od pracy.
Szkoły, uczelnie i pracodawcy będą jednak mogły zdecydować, czy umożliwić uczniom, studentom i pracownikom obejrzenie transmisji uroczystości pogrzebowych. Rząd przypomina, że podobnie było po śmierci króla Olava V w 1991 roku – formalnie nie był to dzień wolny, ale w praktyce wiele osób otrzymało możliwość śledzenia ceremonii.
Mam wesele, chrzciny albo urodziny. Czy trzeba je odwołać?
Nie.
Rząd wymienia to bardzo konkretnie: urodziny, chrzty, ceremonie nadania imienia (navnefest), konfirmacje, wesela i pogrzeby mogą odbywać się normalnie.
Decyzja o ewentualnym przełożeniu uroczystości należy do organizatora.
Oznacza to, że osoba mająca w najbliższych dniach zaplanowane wesele, przyjęcie urodzinowe czy chrzciny nie ma obowiązku ich odwoływania z powodu żałoby narodowej.
Koncerty, mecze, kino i inne imprezy?
Także tutaj nie ma ogólnokrajowego zakazu.
Koncerty, spektakle, wydarzenia kulturalne i sportowe mogą odbywać się zgodnie z planem. Kina i inne miejsca rozrywki również mogą pozostać otwarte.
Organizator może jednak sam zdecydować o odwołaniu lub przesunięciu wydarzenia. Dlatego w najbliższych dniach warto sprawdzać informacje bezpośrednio u organizatorów.
Rząd sugeruje również, że wydarzenia mogą rozpoczynać się minutą ciszy lub odegraniem hymnu, a sportowcy mogą występować z czarnymi opaskami. Nie są to jednak obowiązkowe zasady.
Szczególna sytuacja będzie dotyczyć dnia pogrzebu. Organizatorzy zostali poproszeni o rozważenie zmiany godzin wydarzeń, aby nie kolidowały z ceremonią i procesjami. Dotyczy to zwłaszcza Oslo.
Flagi do połowy masztu
Jednym z najbardziej widocznych symboli żałoby są flagi.
Od 28 sierpnia flagi na rezydencjach królewskich, budynkach państwowych i obiektach wojskowych są opuszczone do połowy masztu. Tak pozostanie do zakończenia pogrzebu. Do przyłączenia się do tej formy upamiętnienia monarchy zachęcono również gminy i fylkeskommuner. Tak samo mogą postąpić osoby prywatne i przedsiębiorstwa.
Po zakończeniu pogrzebu flagi zostaną podniesione na pełną wysokość.
Pierwszy dzień bez króla Haralda
Wiadomość o śmierci monarchy została podana w piątek 28 sierpnia o godz. 8.35.
Król Harald V zmarł tego samego dnia o godz. 6.35 w Rikshospitalet w Oslo, w wieku 89 lat. W chwili jego śmierci tron automatycznie objął jego syn Haakon.
Niedługo później na Pałacu Królewskim opuszczono flagę do połowy masztu, a podobny widok można było zobaczyć później w całym kraju.
Nowy monarcha poinformował premiera Jonasa Gahra Størego o śmierci ojca. Podczas nadzwyczajnego posiedzenia Rady Państwa ogłoszono następnie, że będzie panował jako król Haakon VIII, zachowując dewizę swoich poprzedników: „Alt for Norge” – „Wszystko dla Norwegii”.
Nową następczynią tronu została Ingrid Alexandra, która nosi teraz tytuł księżnej koronnej. Oficjalna strona norweskiej rodziny królewskiej przedstawia ją już jako następczynię norweskiego tronu.
Dzwony kościelne w całej Norwegii
W piątek od godz. 12.00 przez godzinę w całym kraju biły kościelne dzwony. Wojsko oddało również salwy żałobne.
Na placu przed Pałacem w Oslo gromadzili się ludzie, pojawiały się kwiaty, znicze i wiadomości pożegnalne.
Wieczorem trumna z ciałem króla została przewieziona z Rikshospitalet do Pałacu Królewskiego.
W kolejnych dniach mieszkańcy otrzymają możliwość osobistego pożegnania monarchy. Rząd potwierdził, że będzie można przejść przed trumną króla Haralda wystawioną w Slottskapellet, czyli kaplicy Pałacu Królewskiego. Dokładne dni i godziny mają być publikowane przez Dwór Królewski.
To właśnie w Slottskapellet Norwegowie żegnali wcześniej między innymi króla Haakona VII i króla Olava V.
Pogrzeb odbędzie się w Oslo
Pogrzeb króla Haralda V odbędzie się w katedrze w Oslo – Oslo domkirke. Według informacji opublikowanych przez rząd termin ceremonii nie został jeszcze ustalony.
W dniu pogrzebu w całej Norwegii odbędzie się minuta ciszy od godz. 13.00 do 13.01. Rozpoczną ją trzy uderzenia dzwonów we wszystkich kościołach, a kolejne trzy zakończą minutę ciszy.
Rząd zapowiada także, że w dni związane z uroczystościami oraz bezpośrednio przed pogrzebem transport publiczny w centrum Oslo może być znacznie bardziej obciążony. Podróżni powinni przed wyjazdem sprawdzać aktualne komunikaty przewoźników, policji i miasta.
Jak mieszkańcy mogą pożegnać króla?
Aby pożegnać króla, nie trzeba jechać aż do Oslo. Kościół Norweski (Den Norske Kirke) organizuje nabożeństwa żałobne w całym kraju. Także gminy mogą przygotowywać własne miejsca pamięci i księgi kondolencyjne.
Mieszkańcy mogą składać kwiaty i inne wyrazy pamięci przed Pałacem. W poszczególnych gminach mogą zostać wyznaczone lokalne miejsca składania kwiatów – na przykład przy ratuszu, pomniku lub w parku. Dostępna ma być również elektroniczna księga kondolencyjna.
Rząd i Dwór Królewski proszą natomiast, aby nie wysyłać kwiatów bezpośrednio do rezydencji królewskich, ministerstw ani kancelarii premiera.
Żałoba narodowa nie oznacza zatrzymania kraju
Najważniejszy komunikat dla mieszkańców jest więc prosty: Norwegia jest w żałobie, ale normalne życie trwa.
Można iść do pracy, szkoły, przedszkola czy na zakupy. Restauracje, kina i sklepy mogą być otwarte. Wesela, konfirmacje i urodziny mogą się odbywać. Mecze, koncerty i przedstawienia nie są automatycznie odwoływane.
Jednocześnie najbliższe dni będą inne niż zwykle. Flagi pozostaną opuszczone do połowy masztu, w wielu miejscach pojawią się minuty ciszy i lokalne uroczystości, część organizatorów zdecyduje się przełożyć wydarzenia, a kulminacyjnym momentem żałoby będzie pogrzeb króla Haralda V.
Rząd podkreśla przy tym, że nie oczekuje się od mieszkańców określonego sposobu zachowania ani ubierania się. Każdy może przeżywać ten czas na swój sposób.
W skrócie: co oznacza żałoba narodowa?
- Sklepy i firmy: mogą działać normalnie.
- Szkoły i przedszkola: działają normalnie, o ile lokalnie nie zostanie podjęta inna decyzja.
- Urzędy i usługi publiczne: funkcjonują normalnie.
- Praca: żałoba nie oznacza automatycznie dnia wolnego.
- Wesela, chrzciny, konfirmacje i urodziny: mogą odbywać się normalnie.
- Koncerty, kina i wydarzenia sportowe: mogą się odbywać, ale organizator może je przełożyć lub odwołać.
- Strój: nie ma obowiązku ubierania się na czarno.
- Flagi: na budynkach państwowych pozostają opuszczone do połowy masztu do zakończenia pogrzebu.
- Dzień pogrzebu: nie będzie oficjalnym dniem wolnym od pracy.
- Minuta ciszy: w dniu pogrzebu od godz. 13.00 do 13.01 w całej Norwegii.