Co naprawdę znaczy „atak udaremniony”?
10 listopada wieczorem próbowałem z Norwegii zalogować się do polskich usług publicznych. Zamiast moj.gov.pl, mObywatela i Profilu Zaufanego dostawałem błąd połączenia. Inne strony otwierały się normalnie.
Trzy dni później mObywatel i podpis zaufany znów działały. ePUAP nadal był niedostępny.
Komunikat „usługi państwowe działają” nie odpowiada więc na pytanie, czy da się dziś wysłać konkretne pismo.
Atak zatrzymany, obywatel też
10 listopada minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski poinformował, że wykryto i zatrzymano cyberatak na ePUAP, a sprawę wyjaśnia ABW. Resort tłumaczył później, że system odłączono prewencyjnie, by sprawdzić, czy może bezpiecznie działać dalej. Nie podano, kiedy wrócą wszystkie funkcje.
12 listopada Gdańsk informował, że ePUAP i Profil Zaufany są niedostępne. Urząd pracy w Inowrocławiu przekazywał, że e-Doręczenia już działają. Mnie udało się do nich zalogować, ale do skrzynki już nie. Nie wiadomo, które zależności techniczne odpowiadały za poszczególne utrudnienia.
Minister mówił też o zagranicznym pochodzeniu operacji i o przygotowaniach do zakłócenia pracy administracji w grudniu. Puls Biznesu, powołując się na własne źródła, napisał, że na serwerze znaleziono skrypt nieznanego pochodzenia. To ustalenie gazety, a nie opublikowany wynik śledztwa.
Czy był to webshell, czyli ukryte wejście, przez które można wydawać serwerowi polecenia? Narzędzie przygotowane do późniejszego sabotażu? A może ślad, którego pochodzenie dopiero ustalano?
Na razie to pytania. Odpowiedzi mogą podsunąć podobne przypadki.
Albania: najpierw wejście, potem czekanie
Według Microsoftu napastnicy prawdopodobnie weszli do sieci rządowej Albanii już w maju 2021 roku, przez niezałataną lukę w programie SharePoint. Utrwalali dostęp i wyprowadzali pocztę. Atak, który sparaliżował usługi publiczne, nastąpił dopiero 15 lipca 2022 roku. Microsoft i brytyjskie centrum cyberbezpieczeństwa NCSC wskazały na Iran.
Dzień awarii może więc być końcem długiej operacji, a nie jej początkiem. A atak na europejską administrację nie musi oznaczać Rosji.
Norwegia też zamykała drzwi od środka
Latem 2023 roku zaatakowano wspólną platformę informatyczną 12 norweskich ministerstw. Napastnicy wykorzystali nieznane wcześniej luki w oprogramowaniu Ivanti. 24 lipca rząd ograniczył dostęp do wspólnych usług z telefonów.
15 sierpnia uruchomiono nowy system poczty, a stary wyłączono. Według Narodowego Urzędu Bezpieczeństwa (Nasjonal sikkerhetsmyndighet – NSM) po tym, jak napastnik dostał się do poczty, dotychczasowe środowisko trzeba było zamknąć.
Nie wystarczyło ponowne włączenie serwera. Trzeba było odzyskać pewność, komu można ufać. Część przerwy w działaniu ePUAP może być ceną takiej obrony. Sama długość przerwy nie mówi jednak, czy administratorzy łatają lukę, wymieniają klucze dostępu, czy budują system od nowa.
Hydro: plan na życie bez komputerów
19 marca 2019 roku rozległy atak dotknął norweski koncern Hydro. Część zakładów utrzymała produkcję dzięki ręcznym procedurom. Zaszyfrowane komputery odtwarzano z kopii zapasowych.
Dla mieszkańca takim planem awaryjnym jest możliwość załatwienia pilnej sprawy innym kanałem, zamiast przez internet.
Włamanie nie zawsze kończy się sabotażem
W kwietniu 2022 roku ukraiński CERT-UA i firma ESET udaremniły atak na ukraińską energetykę zaplanowany na 8 kwietnia. Przygotowania trwały co najmniej dwa tygodnie. Atak przypisano grupie Sandworm, powiązanej z rosyjskim wywiadem wojskowym GRU.
29 grudnia 2025 roku zaatakowano polską energetykę. Według CERT Polska napastnik wcześniej przeniknął do sieci dużej elektrociepłowni, kradł informacje i przejął konta administratorów. Gdy próbował uruchomić program niszczący dane, zablokowało go oprogramowanie ochronne. Do przerwy w dostawach ciepła nie doszło.
Sabotaż można więc powstrzymać nawet po udanym włamaniu.
Polska jako zaplecze wojny
Polska jest zapleczem pomocy dla Ukrainy, a rosyjskie operacje przeciw temu zapleczu są udokumentowane. 11 października 2022 roku złośliwe oprogramowanie Prestige uderzyło w firmy transportowe w Polsce i na Ukrainie. Microsoft powiązał atak z grupą zbieżną z Sandworm.
W maju 2025 roku NCSC i partnerzy, w tym Polska, ujawnili szpiegowską kampanię grupy APT28 przeciw firmom zaangażowanym w dostawy dla Ukrainy. Celem były też kamery przy przejściach granicznych.
Z tej perspektywy wobec ePUAP można rozważać trzy rosyjskie scenariusze: zdobywanie informacji, przygotowanie dostępu do późniejszego sabotażu albo podważanie zaufania do państwa przez zakłócenia. To hipotezy analityczne, nie ustalenia śledztwa. Interes strategiczny jest motywem, a nie odciskiem palca.
Rosyjskie grupy hakerskie mają wiele nazw, a ich zakresy działań nie zawsze się pokrywają. Sandworm kojarzy się z niszczeniem systemów, a APT28 ze szpiegostwem wojskowym. APT29 słynie z cichego czytania cudzej poczty. Żadnej z nich nie można dziś uczciwie przypisać ataku na ePUAP.
Co może wyjaśnić ciszę
Na potrzeby tej analizy przejrzałem publicznie dostępne ślady i serwis RansomLook z ostatnich siedmiu dni. Nie znalazłem deklaracji sprawców ani oferty sprzedaży danych z tego incydentu. Nie sprawdzałem zamkniętych forów.
Brak takich śladów niczego nie przesądza. Operacja szpiegowska potrzebuje ciszy, przygotowania do sabotażu też. Przestępcy mogą jeszcze nie ogłosić żądań. Wykryta próba mogła też skończyć się, zanim cokolwiek skradziono.
Najważniejsze pytania pozostają bez odpowiedzi. Czy sprawca uzyskał dostęp, od kiedy i do czego? Czy skopiował dane? Jakie funkcje przywrócono i jak sprawdzono, że można im znów ufać?
Czy napastnik został za drzwiami, czy wcześniej zdążył dorobić sobie klucz?








Dodaj komentarz